Author: Институт перевода Библии
Date: 2024-04-28T06:37:16.926034+00:00

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-3

Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-3

1. СИФТЕ ГАФ

1. Паччагьлугъар-3

1. Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

2. Картйир ва шиклар

Creative Commons: BY-NC-ND 4.0

© Институт перевода Библии; Информацию о лицензии этого издания можно найти здесь: https://creativecommons.org/licenses/by-nc-nd/4.0/deed.ru

Институт перевода Библии

Институт перевода Библии, 101000 Москва, Главпочтамт, а/я 360
ibt_inform@ibt.org.ru

Правила использования текстов библейских переводов ИПБ: https://ibt.org.ru/ru/rules

Паччагьлугъарин китабар

Гирами Китабар илтӀикӀру институт

Москва

2023

Паччагьлугъарин китабар

Таржумачи Къурбанов А. И.

Табасаран чӀалназ Гирами Китабар илтӀикӀбарин сесниинди вуйи ва электронный жюрйир Гирами Китабар илтӀикӀру Институтдин сайтдиъ дихъидичвуз:

https:
ibt.org.ru/media?id=TBN

ISBN 978-5-93943-329-7

© Институт перевода Библии, 2023

СИФТЕ ГАФ

СИФТЕ ГАФ

Гьюрматлу урхрур!

Яв улихь табасаран чӀалниинди Гирами тарихи Китабар хьа. Дурариз шартӀниинди Паччагьлугъарин Китабар кӀуру. Паччагьлугъарин Китабар юкьуб тарихи китабдиз кӀуру: Паччагьлугъарин Сабпи, Кьюбпи, Шубубпи ва Юкьубпи Китабар. Паччагьлугъарин вари китабарин бинайиъ паччагьдин гъалайиъ духну ккунди гъахьи тарихи дикӀбар ва гьаригъандин ляхнар ктухувалар а.

Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабар эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариз «Шамуилин китабар» кӀуру, амма думу ччвур дицикьан ярамиш вуйиб дар: Шамуил я автор дар, я кидибтурайибдин кӀулин игит дар, дугъкан улхуб Сабпи китабдин эвелин пайнаътӀан гъябгъюрадар. Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабариъ жугьуд халкьдин диндин регьбер Шамуил пайгъамбар бабкан гъахьихъанмина Давуд паччагьдин паччагьлугъвалин аьхириз тарихи муддат гъадабгъна.

Паччагьлугъарин Сабпи Китабдиъ Израилин тарихдиъ илтӀибкӀбан бицӀи вахтнакан – тухмарин йикьрариинди вуйи уьлкейихъан сар касди идара апӀру уьлкейихъна гъюваликан, дидин кьяляхъ гъахьи гьядисйирикан – бикӀура. Дидланна савайи, мушваъ Давуд паччагьдин уьмрин эвелин пайнакан ктибтура.

Сабпи Китаб давам апӀурайиб Кьюбпи Китаб ву.

Дидиъ Давудди паччагьвал апӀбан тарихдикан, дугъахъна паччагьвал гъурубкьу Сулейман бабкан хьуваликан, паччгьарин тухум арайиз гъюваликан ктибтура. Гьамушваъ сюжетдин сабсана цӀар – Израил ва Ягьуда жара хьувал ва сабдиз саб къаршуди дийигъувал – ккебгъра. Думу цӀар хъасин Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ давам шула.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабарра эвелиъ саб багъламайик (свитокдик) гъидикӀнийи, амма хъасин дурар кьюб йишваз жара гъапӀнийи. Думу китабар Паччагьлугъарин Сабпи ва Кьюбпи китабарин давам ву. Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабар израилар Вавилондиъ йисирвалиъ айи вахтна тешкил гъапӀдар, хъана якьинди, аьхиримжи ражну вуди дюз алаъдар ву. Дурарин асас метлеб – дарагънайи Израилин халкь чпин аьжузвалин себебнан гъаврикк ккаувал ву: Заанурихъди вуйи Йикьрар хътудубтӀди чӀур апӀрувализ лигну, Израилин халкьдиз Раббийи жаза тувну.

Паччагьлугъарин Шубубпи китабдин сабпи пайнаъ Ерусалимдиъ Раббийин Хал тикмиш гъапӀу Сулейманди паччагьвал апӀбакан ктибтура. Давуд пайгъамбрин бай Сулейман мюгьтал шлубсибкьан аьяндарвалиинди, политикайин хъуркьувалариинди машгьур вуди гъахьну. Дугъу бутариз ибадат апӀру дишагьлийир хпарди гъадагънийи, хъа дурари дугъаз ис ахъуз ял ва думу Раббийихьан ярхла гъапӀнийи. Сулейманди бутариз гъурбнар апӀуз хъюгънийи. Гьадму гунгьин натижайиъ уьлке кьюб йишваз пай гъапӀнийи. Сулеймандин бай Рехувуам кьибла паччагьлугъдин – Ягьудайин паччагь вуйи. Хъа Яравам кафари паччагьлугъдин – Израилин паччагь гъахьнийи. Кьюб бутдиз ибадат апӀувал тяйин апӀбиинди Яравамди жара хьувал дерин гъапӀнийи.

Паччагьлугъарин Шубубпи ва Юкьубпи китабариъ гьацира жюрбежюр пайгъамбрариканра ктибтура. Дурарикан варитӀан машгьур вуйидар Илʼяс ва Элиш гъахьну. Пайгъамбрарин мелзналан Раббийи халкьдиз йикьрариинди чпин мажбурнамйир гьарган кӀваин апӀури ва чпиин улубкьбанди вуйи жазайикан улихь ккимиди кӀури гъахьну. Пайгъамбрари гъапи хайлин гафар тамам хьувал гьаму китабариъ рябкъюз шулу.

Натижайиъ кьюбиб паччагьлугъарра терг гъапӀнийи: Израил – ашурари ихь эрайиз улихьна 722-пи йисан дидин меркез Самария бисбахъан; Ягьуда – вавилонари ихь эрайиз улихьна 586-пи йисан Ерусалим бисбахъан. Хъа халкь йисирвализ гъубхнийи. Гьаци вуйивализ дилигди, китаб ужувлак умуд кайивалиинди – Ягьудайин аьхиримжириз улихьна вуйи паччагь Якин зиндандиан азад апӀувалиинди – ккудубкӀуру.

Табасаран чӀалназ гьацира таржума дапӀна: «Эвел», «Дюз уьмриз насигьятар», «Эстер. Даниял», «Рут. Юнус», «ЦӀийи Йикьрар».

Гирами Китабар илтӀикӀру Институтди таржумачйириз, редакторариз ва гьаму китаб гьязур апӀбаъ иштирак гъахьидариз варидиз чухсагъул кӀура.

Гирами Китабар илтӀикӀру Институт

Паччагьлугъар-3

Паччагьлугъар-3

1. 1

2. 2

3. 3

4. 4

5. 5

6. 6

7. 7

8. 8

9. 9

10. 10

11. 11

12. 12

13. 13

14. 14

15. 15

16. 16

17. 17

18. 18

19. 19

20. 20

21. 21

22. 22

1

Паччагьлугъарин шубубпи китаб

Давуд пайгъамбар кьабивалиъ

1^1Давуд паччагь кьаби гъахьнийи ва гизаф яшлу йисарихъна хъуркьнийи. Дугъʼин лэъфар илирчуйи, гьаци вушра дугъаз мани шулдайи. 2Думуган гъаравашари дугъаз гъапнийи:

– Гъит, ич агъа паччагьдиз, чаз хъайивал апӀбан ва дугъан гъайгъушнаъ хьпан бадали, жигьил риш агри. Думу риш увухъди дахъди ва увуз мани хьибди.

3Дурари вари Израилиъ уткан риш агуз хъюгънийи, Шунем гъулʼан вуйи Авишаг кӀуру риш гъидихънийи ва думу паччагьдихьна гъахнийи. 4Риш гизаф уччвур вуйи. Думу паччагьдин гъайгъушнаъ шуйи ва дугъаз хъайивал апӀуйи, амма паччагь дугъахъди сатӀи гъахьундайи.

Давуддин бай Адония паччагьдин тахт бадали гьюжатнаъ учӀвуб

5Чан дада Хаггит вуди гъахьи Адонияйи фурслуди кӀури гъахьнийи:

– Узу паччагь хьидиза.

Дугъу чаз гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънар, атлуйир ва чан улихьди жаргъру хьуцӀур кас гъаравашар гьязур гъапӀнийи+.

6(Дугъан адаш Давуд паччагьди, «Уву мици гьаз апӀурава?» кӀури, Адонияйиз саб вахтнара нач туври шулдайи. Адония Авессаломдин кьяляхъ бабкан гъахьир ва гизаф уччвур вуйи.)

7Адонияйи Церуяйин[*] бай Юавдихъди ва Заанурин гъуллугъчи Авиатарихъди жиниди гафар гъапӀнийи. Дурари дугъан тереф гъибиснийи+. 8Амма Заанурин гъуллугъчи Цадукди, Югьудайин бай Бенаяйи, Натан пайгъамбри, Шимейи, Рейи ва Давуддин адлу эскрерари Адонияйин тереф гъибисундайи+.

9Адонияйи Рогел булагъдин багахь хьайи Зохелет гъвандихъ чарвйир, йицар ва чагъ дапӀнайи кӀарар гъурбан гъапӀнийи ва чан вари чвйириз, паччагьдин баяриз, ва паччагьдин Ягьудайиъ айи вари гьякимариз дих гъапӀнийи+. 10Амма я Натан пайгъамбриз, я Бенайиз, я паччагьдин адлу эскрариз, я чан чве Сулеймандиз дих гъапӀундайи+.

Давудди паччагьдин тахт Сулеймандихьна тувуб

11Думуган Натан пайгъамбри Сулеймандин дада Батшевайихьан гьерхнийи:

– Хаггитдин бай Адония паччагь хьуваликан, хъа ихь агъа Давуддиз дидкан хабар адруваликан увуз яраб гъеебхьундарвуз? 12Гьаци вуйиган, яв уьмур ва яв бай Сулеймандин уьмур фици къутармиш апӀуруш[*], увуз насигьят тувуз узуз ихтияр тув. 13Гьамусяаьт Давуд паччагьдихьна гъарах ва дугъаз йип: «Йиз агъа паччагь, узуз, яв гъаравашдиз, йиз бай Сулейман яв кьяляхъ якьинди паччагь хьиди ва яв тахтниин деъди кӀури, ху гъапӀундайвахъа? Адония паччагь гьаз гъахьнухъа?» 14Уву паччагьдихъди гафар апӀури имиди, узу яв кьяляхъди гъидиза ва яв гафар тасдикь апӀидиза.

15Батшева паччагь айи хулаз гъушнийи. (Думуган яшлу паччагьдиз Шунем гъулʼан вуйи Авишагди гъуллугъ апӀурайи.) 16Батшевайи икрам гъапӀнийи, ва думу паччагьдин улихь ккадаркнийи.

– Фу ккундувуз? – гьерхнийи паччагьди.

17Батшевайи дугъаз гъапнийи:

– Йиз агъа, узуз, яв гъаравашдиз, уву чав, РАББИЙИИНДИ, яв Заануриинди, йиз бай Сулейман яв кьяляхъ паччагь хьиди ва яв тахтниин деъди кӀури, ху гъапӀнийва. 18Хъа магьа паччагь Адония гъахьну, хъа увуз, йиз агъа, дидкан аьгъдарвуз. 19Адонияйи гизаф кьадар йицар, чагъ дапӀнайи кӀарар ва чарвйир гъурбан гъапӀну. Дугъу паччагьдин вари баяриз, Заанурин гъуллугъчи Авиатариз ва кьушмин аьхюр вуйи Юавдиз дих гъапӀну, амма яв гъараваш Сулеймандиз дих гъапӀундар. 20Йиз агъа паччагь, йиз агъа паччагьдин кьяляхъ тахтниин фуж деъруш, вари Израил увухьинди либгура. 21Эгер уву, йиз агъа паччагьди, яв ху тамам дарапӀиш, уву яв архйирихъди архаин гъахьибси, узу ва йиз бай Сулейман тахсиркрарси гьисаб апӀиди.

22Батшевайи паччагьдихъди гафар апӀури имиди, хулазди Натан пайгъамбар гъафнийи. 23Паччагьдиз хабар тувнийи:

– Мушваъ Натан пайгъамбар а.

Думуган Натан пайгъамбар паччагьдихьна гъафнийи ва дугъу паччагьдиз жилиинакьан икрам гъапӀнийи.

24Натанди гъапнийи:

– Йиз агъа паччагь, яв кьяляхъ паччагь Адония хьиди ва яв тахтниин деъди кӀури, гъапнийвахъа? 25Гъи дугъу гизаф кьадар йицар, чагъ дапӀнайи кӀарар ва чарвйир гъурбан гъапӀну. Дугъу паччагьдин вари баяриз, кьушмарин аьхюдариз ва Заанурин гъуллугъчи Авиатариз дих гъапӀну. Гьамусяаьтна дурари Адонияйихъди ипӀура ва убхъура ва кӀура: «Яшамиш ишри Адония паччагь!»+
26Амма яв гъараваш вуйи узуз, Заанурин гъуллугъчи Цадукдиз, Югьудайин бай Бенаяйиз ва яв гъараваш Сулеймандиз дих гъапӀундар. 27Йиз агъа паччагьдин амур гьациб вуйин? Уву, яв кьяляхъ тахтниин фуж деъруш, учуз, яв гъаравашариз, гьамусра гъапундарва.

28Думуган Давуд паччагьди гъапнийи:

– Узухьна Батшевайиз дих апӀинай.

Батшева паччагьдихьна гъафнийи ва дугъан улихь дийигънийи.

29Паччагьди ху гъапӀнийи:

– Узу гьарсаб балайихьан ярхла гъапӀу РАББИЙИИНДИ ху апӀурза,+
30узу увуз РАББИЙИН, Израилин Заанурин, улихь ху гъапӀу ляхин гъи якьинди тамам апӀидиза: яв бай Сулейман йиз кьяляхъ паччагь хьиди ва йиз тахтниин йиз ерина деъди.

31Батшевайи, икрам гъапӀнийи ва, паччагьдин улихь ккадаркну, гъапнийи:

– Гъит, йиз агъа паччагь Давуд гьаргандиз яшамиш ишри!+

32Давуд паччагьди гъапнийи:

– Узухьна Заанурин гъуллугъчи Цадукдиз, Натан пайгъамбриз ва Югьудайин бай Бенаяйиз дих апӀинай.

Дурар паччагьдихьна гъафиган, 33дугъу дурариз гъапнийи:

– Учвухъди йиз гъаравашар гъадагъай, йиз бай Сулейман йиз гъятириин илитай ва Гихон булагъдихъна гъайихай+. 34Гъит, душвахь Заанурин гъуллугъчи Цадукди, Натан пайгъамбри дугъкан Израилин паччагь хьувалин зейтундин ччим кадатри[*]. КӀарчариан сесер апӀинай ва гьарйир апӀинай: «Яшамиш ишри Сулейман паччагь!»+
35Хъасин Сулейман кьяляхъ аькъинай, ва гъит думу йиз тахтниин деъри ва йиз ерина паччагьвал апӀри. Узу думу Израилин ва Ягьудайин гьюкумдарди дерккунза.

36Югьудайин бай Бенаяйи паччагьдиз жаваб тувнийи:

– Амин! РАББИЙИ, йиз агъа паччагьдин Заанури, гьаци апӀри. 37РАББИ йиз агъа паччагьдихъди фици гъахьнуш, гьаци Думу Сулеймандихъдира ишри, дугъан тахт йиз агъа вуйи Давуд паччагьдин тахттӀан артухъ за апӀбан бадали!

38Ва Заанурин гъуллугъчи Цадук, Натан пайгъамбар, Югьудайин бай Беная, керетар ва пелетар[*] гъушнийи, Сулейман Давуд паччагьдин гъятириин илитнийи ва дурар Гихондихъна дугъахъди гъушнийи+. 39Заанурин гъуллугъчи Цадукди РАББИЙИН Чадриккан[*] ччим айи кӀарч гъабхнийи ва Сулеймандикан ччим ктатнийи. Дидин кьяляхъ дурари кӀарчариан сесер гъапӀнийи, ва вари халкьди чӀигъар гъапӀнийи:

– Яшамиш ишри Сулейман паччагь!

40Вари халкь дурарин кьяляхъди, гъугънаан жил тӀубчӀвруганси, швутӀрамар йивури ва гурлуди шаду чӀигъар апӀури, гъубшнийи.

Сулейманди Адонияйиз рягьим апӀуб

41Адонияйиз ва дугъахъди хъайи вари хялариз думу сесер демдин[*] аьхириъ гъеерхьнийи. КӀарчнаан йивурайи сесер деерхьну, Юавди гьерхнийи:

– Шагьриъ айи гьяракат ва сес гьапӀрудар ву?

42Дугъу гафар дупну ккудубкӀайиз, Заанурин гъуллугъчи Авиатарин бай Юнатан гъафнийи. Адонияйи гъапнийи:

– Багахьна гъач. Уву лайикьлу адми вува, ва, гьелбетда, ужудар хабрар хурва+.

43– Ваъ, – жаваб тувнийи Юнатанди. – Ихь агъа Давуд паччагьди Сулеймандикан паччагь гъапӀну. 44Давуд паччагьди Сулейман Заанурин гъуллугъчи Цадукдихъди, Натан пайгъамбрихъди, Югьудайин бай Бенаяйихъди, керетарихъди ва пелетарихъди гьаъну, ва дурари думу Давуд паччагьдин гъятириин илитну+. 45Хъа Заанурин гъуллугъчи Цадукди ва Натан пайгъамбри Гихондихъ дугъкан паччагь хьувалин ччим ктатну. Душвхьан дурар шадди гъушну, вари шагьур гьяракатназ гъафну. Гьадму сес ву учвуз ебхьурайиб. 46Дидланра савайи, Сулейман паччагьдин тахтниин деъну. 47Хъа паччагьдин гьякимар ихь агъа Давуд паччагь тебрик апӀуз гъафну. Дурари «гъит Заанури Сулеймандин ччвур яв ччвуртӀан артухъ адлу, дугъан тахт яв тахттӀан за апӀри!» кӀуйи. Паччагьди ахниъ икрам гъапӀнийи,+
48ва дугъу гьамци гъапну: «Гъи узуз тахтниин йиз паччагьвал чахьна гъадабгърур рякъюз гъиту РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз, шюкюр ибшри!»

49Думуган Адонияйин вари хялар, гучӀ хьпаан гукӀнивал кабхъну, ликри гъудужвнийи ва гьергнийи. 50Хъа Адония, Сулеймандихьан гучӀури, гъурбан апӀрушваз гъушнийи ва гъурбан апӀрушван кӀарчарихъан[*] хъичӀихнийи+.

51Сулеймандиз хабар дебккнийи:

– Адонияйиз Сулейман паччагьдихьан гучӀура, ва дугъу гъурбан апӀрушван кӀарчар деетурадар. Дугъу кӀура: «Гъит, Сулейман паччагьди узу, чан гъараваш, туриз тутруврувалин гъи узуз ху апӀри».

52Сулейманди жаваб тувнийи:

– Эгер дугъу учв лайикьлу инсан вуди улупиш, дугъан кӀуллан жилиина саб чӀаркьан алдабхъидар, хъа эгер дугъаъ писвал ашкар гъабхьиш, думу йикӀиди+.

53Сулейман паччагьди инсанар гьаънийи, ва дурари Адония гъурбан апӀрушвʼан хъади гъафнийи. Адония учӀвнийи, ва дугъу Сулейман паччагьдиз икрам гъапӀнийи. Сулейманди гъапнийи:

– Хулаз гъарах.

2

Сулеймандиз Давуддин аьхиримжи насигьятар

2^1Давудди, учв кечмиш шлу вахт улубкьиган, чан бай Сулеймандиз насигьятар тувнийи:

2– Узу кечмиш шулаза. Ижми йихь, кьягьял йихь, 3РАББИЙИ, яв Заанури, тӀалаб апӀруб тамам апӀин, Дугъан рякъяриъди гъарах ва Дугъан шартӀар ва амрар, Дугъан къанунар ва улупбар, Муса пайгъамбрин Къанундиъ дидикӀнайиганси, тамам апӀин. Думуган, уву фу апӀури гъахьишра, наана гъягъюри гъахьишра, варишвариъ хъуркьувалар хьидивуз. 4Думуган РАББИЙИ Чав узкан гъапи «Эгер яв ирсчйир Заанурин рякъяриъди гъягъюри ва Йиз улихь марцци кӀваантӀан ва дугъривалиинди лицури гъахьиш, уву Израилин тахтниин яв ерина деърурихъ саб вахтнара мягьрум хьидарва» гаф тамам хьибди+.

5Хъасин, Церуяйин бай Юавди узуз фу гъапӀнуш, Израилин кьушмарин кьюр аьхюриз – Нерин бай Авнериз ва Етерин бай Амасайиз фу гъапӀнуш, увуз аьгъявуз. Дугъу дурар ислягь вахтна хаинкарди йивну гъакӀну ва ифдихьди чан хилар кацӀну+. 6Яв аьяндарвалиинди ляхин апӀин, амма кьаби духьнайи думу тму дюнʼяйиз ислягьвалиинди гъягъюз мигъитан.

7Галааддиан вуйи Барзиллайин баяриз вафалуди гъуз, ва гъит дурар яв суфрайихъ хураг ипӀрударин арайиъ ишри. Дурар узуз, узу яв чве Авессаломдихьан гьерграйиган, вафалуди гъузнийи+.

8Увухъ хъана Бахуримдиан вуйи Вениаминдин тухумдиан вуйи Герайин бай Шимей хъавухъ. Узу Маханаимдиз гъягъру йигъан дугъу узуз пис агьрар гъапӀунзуз. Дявдин кьяляхъ, Ярдан нирихъна узу къаршуламиш апӀуз Шимей гъафиган, узу РАББИЙИН улихь думу турикк ккидритуз ху гъапӀунза+. 9Хъа гьамус думу тахсир ктрур гьисаб мапӀан. Уву аьяндар кас вува, Шимейикан фу апӀуруш, гъавриъ ахъидива. Думу, чан цӀухи кӀул ифди алабцӀну, тму дюнʼяйиз гьаъ.

Давуддин аьжал

10Давуд чан архйирихъди архаин гъахьнийи ва Давуддин Шагьриъ накьвдик кивнийи+. 11Давудди Израилиъ ягъчӀвур йисан паччагьвал гъапӀнийи – ургуд йисан Хеврундиъ ва сумчӀурна шубуд йисан Ерусалимдиъ+. 12Чан адаш Давуддин тахтниин Сулейман деънийи, ва дугъан гьюкум гизаф мюгькам гъабхьнийи.

Адония йивну йикӀуб

13Хаггитайин бай Адония Сулеймандин дада Батшевайихьна гъафнийи. Батшевайи дугъхьан гьерхнийи:

– Ислягьвалиинди дуфнайир вуйва?

– Ислягьвалиинди, – жаваб тувнийи дугъу.

14Хъасин Адонияйи гьерхнийи:

– Узхьан увухъди гаф-чӀал апӀуз шулин?

– Йип, – жаваб тувнийи Батшевайи.

15– Увуз аьгъявуз, – гъапнийи дугъу, – паччагьлугъ йизуб вуйи, ва вари Израил узухьинди, паччагь шлурихьиндиси, либгуйи. Амма вари дигиш гъабхьну, ва паччагьлугъ йиз чвуччвухьна гъубшну – гьаз гъапиш паччагьлугъ дугъаз РАББИЙИХЬАН кьисмат вуди гъабхьну. 16Гьаддиз магьа узу увкан саб ляхин ккун апӀураза. Узуз ваъ макӀан.

– Йип, – гъапнийи Батшевайи.

17Дугъу гъапнийи:

– Ккун апӀурза увкан, Сулейман паччагьдихъди, дугъу Шунем гъулʼан вуйи Авишаг узуз хпирди тувбан бадали, гафар-чӀалар апӀин – паччагьди увуз ваъ пидар+.

18– Ужуйи, – жаваб тувнийи Батшевайи. – Яв гьякьнаан узу паччагьдихъди гафар-чӀалар апӀарза.

19Батшева Адонияйин гьякьнаан гафар-чӀалар апӀуз Сулейман паччагьдихьна гъафиган, думу кьабул апӀуз паччагь гъудужвнийи, Батшевайиз икрам гъапӀнийи ва чан тахтниин деънийи. Сулейманди чан дадайиз тахт хуз амур гъапӀнийи, ва Батшева паччагьдихьан арчул терефнаъ деънийи.

20– Йиз увухьна бицӀи хаиш айиз, – гъапнийи Батшевайи. – Узуз ваъ макӀан.

Паччагьди гъапнийи:

– ТӀалаб апӀин, йиз дада; узу увуз ваъ пидарза.

21Ва дугъу гъапнийи:

– Гъит, Шунем гъулʼан вуйи Авишаг яв чве Адонияйиз хпирди туври.

22Сулейман паччагьди жаваб тувнийи:

– Шунем гъулʼан вуйи Авишаг, уву Адонияйиз гьаз тӀалаб апӀурава? Дугъаз паччагьлугъра тӀалаб апӀин[*] – думу йиз аьхюну чве ву аьхир, дугъахъди Заанурин гъуллугъчи Авиатарра, Церуяйин бай Юавра хъа!+

23Ва Сулейман паччагьди РАББИЙИИНДИ ху гъапӀнийи:

– Гъит, Заанури узуз ижми жаза туври, эгер Адония гьациб тӀалаб апӀбаз лигну уьмрихъ мягьрум дархьиш! 24Узу тасдикь гъапӀу ва йиз адаш Давуддин тахтниин диту, йиз тухум мюгькам гъапӀу РАББИЙИИНДИ ху апӀураза. Узу гаф тувганси, якьинди гъи Адония аьжлин хлиз тувди!+

25Сулейман паччагьди Югьудайин бай Бенаяйиз амур гъапӀнийи, ва дугъу Адонияйиз гъивнийи, Адония гъакӀнийи+.

Авиатариз жаза тувуб ва Юав йивну йикӀуб

26Хъа Заанурин гъуллугъчи Авиатариз паччагьди гъапнийи:

– Анатот шагьриз, яв хутӀлариина гъарах. Уву гардан йивувализ лайикь вува, амма узу гъи уву аьжлин хлиз тувидарза, гьаз гъапиш РАББИЙИН, Заанурин сундух[*] йиз адашдин улихьди гъабхуйва ва йиз адашдихъди уьмрин вари гъагъивалар пай гъапӀнийва+.

27Сулейманди Авиатар РАББИЙИН гъуллугъчивалихьан ярхла гъапӀнийи, гьаддиинди РАББИЙИ Шилойиъ Илийин тухумдикан гъапи гаф тамам гъапӀнийи[*]+.

28ЦӀийи хабрар Юавдихьна гъурукьган (дугъу, Авессаломдин тереф гъибисундайишра, гьамус Адонияйин тереф гъибиснийи), Юав РАББИЙИН Чадриккинди гъажаргънийи ва гъурбан апӀрушван кӀарчарихъан хъичӀихнийи+. 29Сулейман паччагьдиз Юав РАББИЙИН Чадриккна жаргъуваликан ва гъурбан апӀрушвахь хьайиваликан хабар дебккнийи. Думуган Сулейманди Югьудайин бай Бенаяйиз амур гъапӀнийи:

– Гъарах, думу йикӀ!

30Беная РАББИЙИН Чадриккна гъафнийи, ва дугъу Юавдиз гъапнийи:

– Гьамци кӀура паччагьди: «УдучӀв!»

Амма дугъу жаваб тувнийи:

– Ваъ, узу гьамушвахь йикӀидиза.

Бенаяйи паччагьдиз дидкан гъапнийи:

– Гьамци жаваб тувну узуз Юавди.

31Думуган паччагьди Бенаяйиз амур гъапӀнийи:

– Гьадгъу кӀуруганси апӀин. Думу йивну йикӀ ва накьвдик кив, гьаддиинди Юавди удубзу тахсир ктру ифдин тахсирнахьан узу ва йиз адашдин тухум марцц апӀин.[*]
32РАББИЙИ Юавдиз чав удубзу ифдин жаза тувиди, гьаз гъапиш думу йиз адашдиз хабар дарди кьюр касдиина алжагъну ва дурар турихъди йивну гъакӀну. Дурар кьюридра – Нерин бай Авнер, Израилин кьушмин аьхюр, ва Етерин бай Амаса, Ягьудайин кьушмин аьхюр – думутӀан артухъди гьякьлудар ва ужудар вуйи+. 33Гъит, дурарин ифдин тахсир Юавдиин ва аьсрариъ дугъан тумриин ибшри. Хъа Давуддиин ва дугъан тумриин, тухумдиин ва тахтниин даимайиз РАББИЙИХЬАН ислягьвал ибшри.

34Югьудайин бай Беная гъушнийи, дугъу Юав йивну гъакӀнийи ва чюлиъ Юавдин йишваъ накьвдик кивнийи. 35Паччагьди Югьудайин бай Беная Юавдин ерина кьушмин аьхюр вуди дерккнийи ва Авиатарин йишвʼина Заанурин гъуллугъчи Цадук гъахнийи+.

Шимей йивну йикӀуб

36Хъасин паччагьди Шимей хъади гъюз гьаъну ва дугъаз гъапну:

– Ерусалимдиъ увуз хулар тикмиш апӀин ва душваъ яшамиш йихь, хъа шагьриан сарун наанкӀа муудучӀван+. 37Аьгъю йибхь, уву шагьриан удучӀву ва Кьидрун дере ккадапӀу йигъан чарасуз йикӀидива, ва уву йикӀбан тахсиркар уву хьидива+.

38Шимейи паччагьдиз жаваб тувнийи:

– Ужуйи кӀурва. Узу, яв гъаравашди, йиз агъа паччагьди гъапиганси апӀидиза.

Ва Шимей Ерусалимдиъ гизаф вахтна гъузнийи. 39Амма шубуд йислан Шимейин кьюр лукӀ Гъатдин паччагь, Маахайин бай Ахишдихьна гьергнийи, ва Шимейиз дидкан хабар дебккнийи:

– Яв лукӀар Гъатдиъ а+.

40Думуган Шимей даждиин элеънийи ва лукӀар агуз Ахишдихьна Гъатдиз гъушнийи. Гьаци Шимей шагьриан удучӀвнийи, ва дугъу чан лукӀар Гъатдиан кьяляхъ гъахнийи. 41Шимей Ерусалимдиан Гъатдиз гъягъюваликан ва кьяляхъ гъюваликан Сулеймандиз хабар дебккиган, 42паччагьди Шимейиз чахьна дих гъапӀнийи ва дугъаз гъапнийи:

– «Аьгъю йибхь, шагьриан уву наанкӀа гъушу йигъан чарасуз йикӀидива» кӀури, узу уву хабардар гъапӀундайин, ва узу уву РАББИЙИИНДИ ху апӀуз гъитундайин? Думуган уву узуз гъапнийва: «Ужуйи кӀурва. Узу хъпехъидиза». 43РАББИЙИИНДИ гъапӀу ху гьаз чӀур гъапӀунва, йиз амрихъ гьаз хъпехъундарва?

44Хъана паччагьди Шимейиз гъапнийи:

– Уву йиз адаш Давуддиз гъапӀу писвал увуз ужуйи аьгъявуз ва кӀваин илмияв. Гьамус РАББИЙИ увуз яв писвализ лигну тувиди+. 45Хъа Сулейман паччагьдиз РАББИЙИХЬАН ужʼвал ва Давуддин тахт РАББИЙИН улихь гьаргандиз мюгькамуб ишри+.

46Паччагьди Югьудайин бай Бенаяйиз амур гъапӀнийи, ва дугъу, удучӀвну, Шимей йивну гъакӀнийи.

Гьамци Сулеймандин гьюкмикк паччагьлугъ мюгькам гъабхьнийи.

3

Аьяндарваликан Сулеймандин дюаь

3^1Сулейманди Египетдин паччагь вуйи фяряуьндихъди, дугъан риш чаз хпирди гъадагъну, багахьлувал ккебгънийи. Чан гъала, РАББИЙИН Хал ва Ерусалимдилан илтӀибкӀнайи цал тикмиш апӀайиз Сулейманди думу хпир Давуддин Шагьриъ гъитнийи+.

2Хъа халкьди муганазси тепйириин али ибадатханйириъ гъурбнар апӀури имийи, гьаз гъапиш РАББИЙИН ччвурнахъ вуйи Хал гьеле тикмиш дапӀнадайи. 3Чан адаш Давуддин насигьятарин рякъюъди гъягъюри, Сулеймандиз РАББИ ккундийи. Амма Сулейманди тепйириин али ибадатханйириъ гъурбнар апӀуйи ва ицциб ниъ хъайи шейʼар ургуйи+.

4Гъурбнар апӀбан бадали, паччагь Гивондиз гъушнийи, гьаз гъапиш тепйириин али ибадатханйирикан варитӀан кӀулинуб гьадушваъ айи, ва дугъу гьадму гъурбан апӀрушваъ вариургбан агъзур гъурбан гъапӀнийи. 5Гивондиъ Сулеймандиз РАББИ йишвну нивкӀуъ ашкар гъахьнийи, ва Заанури гъапнийи:

– Увуз ккуниб узкан тӀалаб апӀин+.

6Сулейманди жаваб тувнийи:

– Уву Яв гъаравашдиз, йиз адаш Давуддиз, лапра зурба вафалувал улупунва, гьаз гъапиш думу Яв улихь дугъриди ва гьякьлуди лицуйи, ачухъ юкӀв айир вуйи. Уву гьадму лапра зурба вафалувал гъюбхюнва ва дугъаз гъи дугъан тахтниин деънайи бай тувунва. 7Ва гьамус, РАББИ, йиз Заанур, Уву Яв лукӀ йиз адаш Давуддин ерина паччагь гъапӀунва. Амма узу гьеле лапра жигьил вуза, ва узуз, йиз буржи фици тамам апӀуруш, аьгъдарзуз. 8Узу, Яв лукӀ, Уву ктабгъу халкьдиин паччагьди дерккунва. Думу халкь учв гьисаб апӀуз даршлубкьан гизаф кьадарнануб ву+. 9Яв лукӀраз, Яв халкьдиин агъавал апӀуз, ужʼвал писвалихьан жара апӀуз аьгъяди хьуз, фагьумлу юкӀв тув. Яв гизаф кьадарнан халкьдиин агъавал апӀуз шлихьан шул+?

10Сулейманди гьациб тӀалаб апӀбиин Рабби рази гъахьнийи. 11Заанури дугъаз гъапнийи:

– Уву гьамциб тӀалаб апӀбаз ва увуз я ярхи уьмур, я девлет, я яв душмнариз аьжал тӀалаб дарапӀбаз, фагьумлуди агъавал апӀбан бадали, анжагъ аьяндарвал тӀалаб апӀбаз лигну, 12Узу уву тӀалаб апӀурайиб тамам апӀидиза. Узу увуз аьяндар ва фагьумлу юкӀв тувраза, гьамусдиз увуз ухшар вуйир дархьиганси, гьаци яв кьяляхъра сарра увухь тевуз шлур хьидар+. 13ДумутӀан артухъ, Узу увуз уву тӀалаб дарапӀубра – девлетра, адра – тувраза, гьаци вуйиган яв вари уьмриъ паччгьарин арайиъ увуз барабар вуйир хьидар+. 14Ва уву, яв адаш Давудди гъапӀганси, Йиз рякъяриъди гъягъюри гъахьиш ва Йиз тяйин дапӀнайи къайдйирихъ ва амрарихъ хъпехъури гъахьиш, Узу увуз ярхи уьмур тувидиза.

15Гьамушвахь Сулейман нивкӀʼан уягъ гъахьнийи ва думу нивкӀ вуйивалин гъавриъ ахънийи. Думу Ерусалимдиз гъафнийи, Раббийихъди Йикьрарин сундхин улихь дийигънийи ва вариубгбанна демдин гъурбнар[*] гъапӀнийи. Хъасин дугъу чан гъуллугънаъ айидариз варидиз дем гъапӀнийи+.

Сулейманди гьюжат аьяндарвалиинди гьял апӀуб

16Саб ражари паччагьдихьна кьюр кьяппа дишагьли гъафнийи ва дугъан улихь дийигънийи.

17Дурарикан сари гъапнийи:

– Йиз агъа! Узуна гьаму дишагьли саб хулаъ яшамиш шулача, ва, думу хулаъ айиган, узуз бицӀир гъахьунзуз. 18Дидин кьяляхъ шубудпи йигъан дугъазра бицӀир гъахьну. Учу сатӀиди айча, учухъди хулаъ фужкӀа адайи, анжагъ учу кьюр. 19Йишвну думу дишагьлийин бай гъакӀну, гьаз гъапиш дишагьлийи думу, чазра аьгъдарди, гъачӀаркӀну. 20Йишвандин вахтна думу гъудужвну, ва, узу, яв гъараваш, даахну имиди, дугъу йиз бай гъадагъну. Дугъу думу чан мухрик китну, хъа дукӀнайи бицӀир йиз мухрик китну. 21ГвачӀнинган бализ нана тувуз гъудужвунза, хъа думу дукӀнайи, узу дугъаз гъилигунза, ва узуз думу узу гъахи йиз бай дарувал аьгъю гъабхьунзуз.

22Тмуну дишагьлийи гъапнийи:

– Ваъ! ЧӀивиди имбур йиз бай ву, яв бай гъачӀир ву.

Амма сарпир чан гафниин дийигънайи:

– Ваъ! ГъачӀир – яв бай, хъа чӀивир – йиз бай!

Ва мурари паччагьдин улихь гьамци гьюжат апӀуйи.

23Паччагьди гъапнийи:

– Сари кӀура: «Яв бай гъакӀну, хъа йиз чӀивиди ими», хъа тумунури кӀура: «Ваъ! Яв бай гъакӀну, хъа йиз бай чӀивиди ими».

24Хъасин паччагьди гъапнийи:

– Узухьна тур аьбкъинай.

Дугъахьна тур гъабхнийи.

25Думуган дугъу амур гъапӀнийи:

– ЧӀивиди имбу бай кьюб йишваз пай апӀинай, гьацӀ сариз ва гьацӀ сариз тувай.

26Бай чӀивиди имбу дишагьлийин кӀваз чан балихьна язухъвалиан варкӀ гъапӀнийи, ва дугъу паччагьдиз гъапнийи:

– Йиз агъа! БицӀир чӀивиди дугъаз тувай! Бай йивну миликӀанай!

Хъа тмуну дишагьлийи гъапнийи:

– Думу я увуз, я узуз хьидар. ГьадатӀай думу!

27Думуган паччагьди къарар адабгънийи:

– ЧӀиви бицӀир сарпи дишагьлийиз тувай. Бай йивну миликӀанай. Сарпи дишагьли дугъан дада ву.

28Вари Израилиз паччагьди адабгъу думу къарарикан гъеебхьиган, дурари паччагьдиз гьюрмат апӀуз хъюгънийи, гьаз гъапиш дугъаз диван апӀуз Заанури аьяндарвал тувнайивал гъябкънийи+.

4

Сулеймандин хиликк кайи гьякимар

4^1Сулейман вари Израилин паччагь вуди гъахьну. 2Магьа дугъан гьякимар:

Цадукдин бай Азария – Заанурин гъуллугъчи;

3Шишайин баяр Элихореф ва Ахия – бикӀрудар;

Ахилуддин бай Югьушафат – тарих бикӀрур;+

4Югьудайин бай Беная – кьушмин аьхюр;

Цадук ва Авиатар – Заанурин гъуллугъчйир;+

5Натандин бай Азария – сардрарин[*] аьхюр;

Натандин бай Завуд – Заанурин гъуллугъчи ва паччагьдин хусуси насигьятчи;

6Ахишар – паччагьдин гъалайиз лигрур;

Авдайин бай Адунирам – паччагьдихъ мажбури вуди лихрударин аьхюр+.

7Сулейманди вари Израилиин йицӀикьюр сардар дерккнади гъахьну, дурари паччагьдиз ва паччагьдин гъалайиз ипӀру-ухру сурсатар хури гъахьну. Сардрарикан гьарсари саб вазли паччагьдин гъалайиз ипӀру-ухру сурсатар духну ккундийи. 8Магьа дурарин ччвурар:

Бен-Хур – Ефраимдин тепйириин;

9Бен-Декер – Макац, Шаалбим, Бет-Шемеш ва Элон-Бет-Ханан шагьрариъ;

10Бен-Хесед – Аруббот, Сохо шагьрариъ, Хефер шагьриъ ва дидин гургутум хьайи ругариин;

11Бен-Авинадав – Нафат-Дор шагьриъ (Сулеймандин риш Тафат дугъан хпир вуди гъахьну);

12Ахилуддин бай Баана – Таанах, Мегиддо шагьрариъ, Цартан шагьрин багахь хьайи, Изреел шагьрихьан кьиблайиъ айи Бет-Шеан шагьрин юкьуб тереф ва Бет-Шеандихъан Авел-Мехола шагьрихьна, гьятта Юкмеам шагьрихьан тина хъайи ругариин;

13Бен-Гевер – Галааддин Рамот шагьриъ (Манасдин бай Иаирин Галааддиъ айи гъулар, хъа гьацира Башан вилаятдиъ айи Аргов йишваъ, цалари гургутум кьялаъ аънайи ва урнарихъ кемшрин рагъар[*] хъайи аьхю йирхьцӀур шагьурра кади, дугъан хиликк кади гъахьну);+

14Иддойин бай Ахинадав – Маханаим шагьриъ;

15Ахимаац – Нефталим тухумдин ругариин (дугъу Сулеймандин риш Басемат хпирди гъадагъну);

16Хушайин бай Баана – Ашер тухумдин ва Беалот шагьрин ругариин;

17Паруахдин бай Югьушафат – Иссахар тухумдин ругариин;

18Элайин бай Шимей – Вениамин тухумдин ругариин;

19Урийин бай Гевер – Галааддиъ (амореярин паччагь Сигондин уьлкейиъ ва Ог паччагьдин Башан уьлкейиъ).

Сарсан сардар Ягьудайин уьлкейиъ ади гъахьну.

Сулеймандин паччагьлугъдин зурбавал

20Ягьудайин ва Израилин халкьдин кьадар, гьюлин гъирагъдихъ гъумкьан, гизаф вуйи. Дурари ипӀуйи, убхъуйи ва шадвал хъапӀуйи+. 21Ва Сулейманди Евфрат нирхъан филистимарин ругарихъна ва тап Египетдин сяргьятдихъна вари паччагьлугъариин идара апӀуйи. Гьаму уьлкйири Сулеймандиз думу чӀивиди имбукьан гагьди харж тувуйи ва гъуллугъ апӀуйи+.

22Гьарсад йигъан Сулеймандин гъалайиз сумчӀур табут ужубсиб хю ва йирхьуцӀур табут чӀатхуди гъярябгъю хю, 23тӀунахъ гъюрхю йицӀуб аьхю мал, чӀурариъ гъюрхю къаб мал ва варж чарва хуйи, миршар, фуйир, жейранар ва дюрхнайи ничхрар ктарди.

24Дугъу Евфрат нирхъан ригъ алабхъру терефназ, Тифсах шагьрихьан Газа шагьрихъна вари паччагьлугъариин идара апӀуйи, ва Сулейман багарихь хьайи вари уьлкйирихъди мясляаьтнаъ гъахьнийи. 25Сулеймандин уьмрин вахтна Дандихъан Беэр-Шевайихъна[*] вари Ягьуда ва Израил хатӀасузвалиъ яшамиш шули гъахьну – гьарсар инсан чан тӀумтӀин ширикк ва инжилин гьарикк.

26Сулеймандиз дявдин фургънарин гьяйвнариз ягъчӀвур агъзур ахур ва йицӀикьюд агъзур гьяйван ади гъахьну+.

27Сардрари, гьарсари чаз улупнайи вазли, Сулейман паччагьдиз ва паччагьдин суфрайихъ уьл ипӀуз гъюрудариз итӀру-ухру сурсатар хури гъахьну. ФукӀа гьудрубкӀруб дархьбан бадали, дурар лигури гъахьну. 28Гьацира дурари лазим вуйи йишвахьна дявдин фургънарин гьяйвнариз ва жара гьяйвнариз гьарсари чан пай мух ва гъеэбццу укӀ хури гъахьну.

Сулеймандин аьяндарвал

29Заанури Сулеймандиз аьяндарвал, лапра зурба фагьумлувал ва дерин, гьюлин гъирагъдихъ хъайи гъумси, ебцуз даршлу фикир тувну. 30Сулеймандин аьяндарвал ригъ гьудубчӀвру терефнан вари инсанаринтӀан ва вари Египетдин аьяндарвалтӀан зиина вуди гъабхьну+. 31Думу фунур-вушра инсантӀан аьяндар вуди гъахьну. Гьятта Зерагьдин насил вуйи Этанра, Махолин баяр Гьеманра, Калколра, Дардара кади. Дугъан ад гъирагъариъ айи вари халкьарихьна гъарабгъну. 32Дугъу шубуд агъзур аьяндар тахалус гъапну, хъа дугъан мяълийир агъзурна хьуб вуйи+. 33Дугъу набататар ахтармиш апӀуйи – Ливандин кедрйихъан хъюгъну, цаларигъ ктубчӀвру укӀахъна. Дугъу гьяйванатар ва ничхрар, гьяшаратар ва балугъар ахтармиш гъапӀнийи.

34Сулеймандин аьяндарвалихъ хъпехъуз дидкан гъеебхьу дюнʼяйин вари паччгьарихьан, халкьарихьан инсанар гъюйи+.

5

Заанурин Хал тикмиш апӀуз гьязурлугъ

5^1Тирин паччагь Хирамдиз Сулейман чан адашдин кьяляхъ паччагь хьуваликан гъеебхьиган, дугъу Сулеймандихьна юлчйир гьаънийи, гьаз гъапиш Хирам гьарган Давуддин дуст вуйи+. 2Хъа Сулейманди Хирамдиз гьамци пуз юлчйир гьаънийи:

3«Увуз аьгъявуз, йиз адаш Давуддиз къаршуди вари терефарихъан дявйир гъахьнийи. Гьаддиз, РАББИЙИ дугъан душмнар адашдин ликарикк дирчайиз, дугъхьан РАББИЙИН, чан Заанурин, Хал тикмиш апӀуз гъабхьундар. 4Амма гьамус РАББИЙИ, йиз Заанури, вари терефариан узуз архаинвал тувну. Мидиз къаршу вуйидарра, бедбахтваларра адар. 5РАББИЙИ йиз адаш Давуддиз гъапну: „Узу тахтниин яв йишвʼин дитру яв бали Йиз ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀиди“. Гьаддиз узуз РАББИЙИН, йиз Заанурин, ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀуз ккундузуз+. 6Гьаци вуйиган, узуз Ливандин кедрйир алдатӀуз амур апӀин. Йиз адмийир яв адмийирихъди сатӀиди лихиди, ва узу увуз, уву фукьан гъапишра, гьадмукьан яв адмийирихъанди гьякъи тувидиза. Гьаз гъапиш, Сидон шагьриан вуйи яв адмийиризси гьарар алдатӀуз аьгъюр учухь фужкӀа адар».

7Сулеймандин гафарихъ хъебехъну, Хирам шад гъахьнийи, ва дугъу гъапнийи:

– Гъит, шюкюр ибшри РАББИЙИЗ, гьаму машгьур халкьдиин паччагьвал апӀуз Дугъу Давуддиз аьяндар бай тувну аьхир!

8Ва Хирамди Сулеймандиз гьамци пуз юлчйир гьаънийи:

«Уву узухьна хътау гафарихъ хъпехъунза, ва кедрйин ва кипарисдин гакӀвлин гьякьнаан увуз ккуниб вари апӀидиза. 9Йиз адмийири хамхрар Ливандиан гьюлихъна хиди. Хъасин хамхрар ертӀиди, ва узу дурар уву улупу йишвахьна гьюлʼинди хътаидиза. Душвахь узу дурар дурчидиза, ва увхьан дурар гъахуз хьидивухьан. Хъа уву йиз суфрайихъна итӀру-ухру сурсатар хътаъбиинди йиз метлеб тамам апӀидива».

10Гьаци Хирамди Сулеймандиз ккунибкьан кедрйин ва кипарисдин хамхрар хътауйи. 11Хъа Сулейманди къад агъзур табут дяхин Хирам паччагьдин суфрайихъна хътапӀуйи, къад агъзур бети зейтундин ччим ктарди. Сулейманди дурар Хирамдиз йисан-йисан хътауйи. 12РАББИЙИ, Чав дугъаз гаф тувганси, Сулеймандиз аьяндарвал тувнийи. Сулеймандин ва Хирамдин арайиъ мясляаьт айи, ва дурари чпин арайиъ йикьрар гъийитӀнийи+.

13Сулейман паччагьди вари Израилиъ мажбур вуди лихуз адмийир уч гъапӀнийи – сумчӀур агъзур адми+. 14Дурар дугъу Ливандиз нубатнахъди гьауйи – вазли йицӀуд агъзур адми. Саб вазли дурар Ливандиъ шуйи, хъа кьюб вазли хулаъ. Дурарин аьхюр Адунирам вуйи+. 15Сулеймандин ургуцӀур агъзур гьамбал ва миржцӀур агъзур дагълариъ гъван гьязур апӀрудар, 16хъа гьацира тикилишдиин ва душвахъ лихурайидариин гюзчивал гъабхру шубуд агъзурна шубудварж аьхюр айи. 17РАББИЙИН Хулан шибритӀ ипбан бадали, дурари паччагьдин амриинди аьхю ва багьайин гъванар гьязур апӀуйи. 18Сулеймандин ва Хирамдин устйири ва Гевал шагьриан вуйи адмийири РАББИЙИН Хал тикмиш апӀуз гьарар алдатӀуйи ва тартиб апӀуйи, гъванар гьязур апӀуйи.

6

Сулейманди Заанурин Хал тикмиш апӀуб

6^1Израилар Египетдиан удучӀвбахъан юкьудваржна миржцӀур йислан, учв паччагь хьпахъан юкьудпи йисан кьюбпи ваз вуйи Зив вазли[*] Сулейманди РАББИЙИЗ Хал тикмиш апӀуз хъюгънийи.

2Сулейманди РАББИЙИЗ тикмиш гъапӀу Хал ярхишнаъ йирхьцӀур, яркьушнаъ къаб ва ягълишнаъ сумчӀур юкӀ[*] алиб вуйи. 3Асас Хулан улихь тикмиш дапӀнайи аьлава дараматдин яркьушин къаб юкӀ вуйи, Хулан яркьушназ тялукь вуди, думу Хулхьан йицӀуб юкӀниинди гьудубчӀвнайи. 4Хулан унчӀвар дугъу айитӀинди яркьу шлудар гъапӀнийи. 5РАББИЙИН Хулан вари цаларин гъирагъдихъди (Гирамишван ва Гирамидарик Гирамишван гъирагъдихъди) дугъу сабсан дарамат тикмиш гъапӀнийи. Думу дарамат дугъу хулариз пай гъапӀнийи. 6Думу дараматдин сабпи мертебайин яркьушин хьуб юкӀ вуйи, кьюбпибдин – йирхьуб, хъа шубубпибдин – ургуб юкӀ. Илирчнайи хамхрар Хулан цалариъ удручӀвбан бадали, Хулан чӀатан терефнаъ дугъу утӀурсу йишвар гъапӀнийи.

7Хал тикмиш апӀбаъ гъванарин мядандиъ ктау гъванартӀан ишлетмиш апӀурдайи, Хал тикмиш апӀрушвахь я табшвин, я гъван ктапӀру екӀвун, я рукьан жара алатдин сес ебхьурдайи.

8Аьлава дараматдин сабпи мертебайиз учӀврушв Хулан кьибла терефнаъ айи умбрариъди кьюбпи мертебайиз гъягъюз шуйи, душвʼан – шубубпибдиз. 9Гьаци дугъу Хал тикмиш гъапӀнийи ва, зиин кедрйин хамхрар ва кьулар илирчну, ккудубкӀнийи. 10Хулан вари гъирагъарихъди аьлава хулар тикмиш гъапӀнийи. Дурарикан гьарсабдин ягълишин хьуб юкӀ вуйи. Дурар кедрйин хамхрариинди Хулак китӀнайи.

11Ва магьа Сулеймандиз РАББИЙИН гаф ашкар гъабхьнийи:

12– Уву гьаму Хал тикмиш апӀурайивализ лигну, Узу кӀураза: эгер уву Йиз тяйинваларихъди гъягъюруш, Йиз къайдйир тамам апӀуруш ва Йиз вари амрар уьрхюруш ва дурар тамам апӀуруш, Узу яв адаш Давуддиз туву гаф увлантина тамам апӀидиза+. 13Узу израиларин арайиъ яшамиш хьидиза ва Йиз халкь, Израил гатӀархьидарза.

14Сулейманди Хал тикмиш гъапӀнийи ва думу ккудубкӀнийи.

Заанурин Хулан айитӀишв балгуб

15Сулейманди Хулан айитӀ цаларик жилилан хамхрариккна кедрйин кьулар карснийи ва жиликк кипарисдин кьул ккабхьнийи. 16Дугъу Хулан айитӀ кьялахъ терефнаъ къаб юкӀнан йишв, душваъ Гирамидарик Гирами вуйи йишв апӀбан бадали, жилилан хамхрариккна кедрйин кьуларихъди гьадабтӀнийи+. 17Гирамидарик Гирами вуйи йишван улихь хьайи хал ягъчӀвур юкӀ ярхишин алиб вуйи. 18Вари Хал айтӀан кедрйин гакӀвлихъди дабалгнайи, гакӀвлик гъарпзариз ухшар вуйидар ва адаршвнайи кюкйир адатӀнайи. Вари гакӀвликан дапӀнайиб вуйи, гъван саб йишвахьра рябкъюрдайи+.

19Думу Хулаъ Гирамидарик Гирами йишв, душваъ РАББИЙИХЪДИ Йикьрарин сундух дивбан бадали, гьязур гъапӀнийи. 20Гирамидарик Гирами йишван ярхишин къаб юкӀ, яркьушин къаб юкӀ ва ягълишин къаб юкӀ вуйи. Дидин айитӀ йишв дугъу марцци гъизилихъди гъабалгнийи. Гирамидарик Гирами йишван улихь хьайи иццидар ниар хъайи шейʼар ургбан гъурбан апӀрушв кедрйин кьуларихъди гъабалгнийи. 21Сулейманди Хулан айитӀ йишв марцци гъизилихъди гъабалгнийи ва гъизилихъди дабалгнайи Гирамишвʼан Гирамидарик Гирамишваз учӀврушвахь гъизилин зунжрар керхнийи. 22Гьацира вари Хулан айитӀишв гъизилихъди гъабалгнийи. Гьацира дугъу айтӀан гирами йишвахьна дахил шулайи иццидар ниар апӀбан гъурбан апӀрушвра гъизилихъди гъабалгнийи.

23АйтӀан Гирамидарик Гирами йишваъ Сулейманди зейтундин гакӀвликан кьюб малайик-херувим ктаънийи, гьарсабдин ягълишин йицӀуб юкӀ вуйи. 24Сабпи малайикдин хлинццар гьарсаб хьуб юкӀ ярхишин алидар вуйи. Саб хлинццин кӀакӀнахъан тмуну хлинццин кӀакӀнахъна йицӀуб юкӀ алийи. 25Тмуну малайикра йицӀуб юкӀ алиб вуйи. Гьаци, кьюбиб малайикарра саб кьадарнандар ва рябкъювалиндар вуйи. 26Гьарсаб малайикдин ягълишин йицӀуб юкӀ вуйи. 27Дугъу хлинццар гьатӀарццнайи думу малайикар Гирамидарик Гирами йишваъ дивнийи. Саб малайикдин хлинцц саб цалик кубкӀуйи, кьюбпибдин хлинцц – гъаншариъ айи тмуну цалик, хъа малайикарин тмуну хлинццар Хулан гьацӀкьялаъ чиб-чпик куркӀуйи. 28Сулейманди малайикар гъизилихъди гъабалгнийи.

29Вари Хулан (Гирамишван ва Гирамидарик Гирамишван) цалариъ дугъу малайикар-херувимар, пальмайин гьарар ва адаршвнайи кюкйир адатӀнийи. 30Гьацира дугъу Гирамишваъ ва Гирамидарик Гирамишвакк гъизил ккабхьнийи.

31Гирамидарик Гирами йишваз гъягъюз дугъу зейтундин гакӀвликан хьуб мурччв али дарчар гъяйи раккнар гъапӀнийи. 32Хъа зейтундин гакӀвликан вуйи кьюб раккниъ дугъу малайикар-херувимар, пальмайин гьарар ва адаршвнайи кюкйир адатӀнийи ва гъизилихъди гъабалгнийи. Хъа гьацира малайикар ва пальмайин гьарар хъана гъизилихъди гъабалгнийи. 33Дюм-дюз гьаци дугъу Гирамишваъ учӀврушвягъна зейтундин гакӀвликан юкьуб мурччвнан дарчар гъапӀнийи. 34Гьацира дугъу кипарисдин гакӀвликан кьюб раккин гъапӀнийи, гьарсаб раккнигъ арццру кьюб раккин гъяйи. 35Дугъу думу раккнариъ малайикар-херувимар, пальмайин гьарар ва адаршвнайи кюкйир адатӀнийи ва дурар сакӀалди гъизилихъди гъабалгнийи.

36Дугъу айтӀан гьяят, кадаънайи гъванарин шубуб жергейиин, кедрйин саб жерге хамхрар иливури, тикмиш гъапӀнийи+.

37РАББИЙИН Хулан шибритӀ Сулеймандин паччагьлугъвалин юкьудпи йисан зив кӀуру вазли дивнийи. 38ЙицӀисадпи йисан миржибпиб вуйи вул кӀуру вазли Хал тикмиш апӀувал, дугъу кьаст гъапӀганси, тамамди ккудубкӀнийи. Сулейманди РАББИЙИН Хал ургуд йисан тикмиш гъапӀнийи.

7

Сулеймандин гъала

7^1Амма чан гъала тикмиш дапӀну ккудубкӀайиз Сулеймандин йицӀишубуд йис гъубшнийи+. 2Дугъу чав «Ливандин ярквран гъала» ччвур туву гъала тикмиш гъапӀнийи – варж юкӀ ярхишин, хьуцӀур юкӀ яркьушин ва сумчӀур юкӀ ягълишин алиб[*], кедрйирин хамхрарикк юкьуб жерге мурхьлар ккудукьнайиб+. 3Дидин гъваъ гьарсаб жергейиъ йицӀихьуб мурхьул айи ягъчӀвурна хьуб мурхьлиин али чӀулариин илирчнайи кедрйирин кьуларикан вуйи. 4Гъалайин унчӀвар гьарсаб жергейиъ шубуб унчӀв ади, саб сабдиз гъаншарди, гъивнайи. 5Раккнарин дарчаригъ юкьуб мурччвнан раккнар ва унчӀварин дарчаригъ юкьуб мурччвнан унчӀвар гъяйи, ва шубуб жерге унчӀвар тмуну терефнаъ айи цалиъ айи унчӀварин шубуб жергейиз гъаншарди вуйи.

6Сулейманди «Мурхьлар ккайи зал» хьуцӀур юкӀ ярхишин ва сумчӀур юкӀ яркьушин алиб гъапӀнийи. Дидин улихь ккучӀврушв хьайи, дидин гъваъра мурхьлари дебккнайи.

7Дугъу, диван апӀбан бадали, тахтнан зал гъапӀнийи, дидиз «Диван апӀбан аьхю хал» гъапнийи, ва думу жилилан гъваиккна кедрйихъди гъабалгнийи. 8Хъа Сулейман яшамиш духьну ккуни хулар жара гьяятдиъ, залин кьяляхъ хъайи, думура «Диван апӀбан залсиб» вуйи. Хъана Сулейманди гьациб, гьадму зализ ухшар вуйи гъала, чав хпирди гъадагъу фяряуьндин шураз тикмиш гъапӀнийи+.

9Гьаму вари дараматар ва РАББИЙИН Хулан аьхю гьяят шибритӀиан гъваиккна саб кьадарнаъди ктау ва айтӀанра, чӀатанра дурхнихъди гъядярхю багьайин гъванарикан гъапӀнийи. 10ШибритӀиъ йицӀуб ва миржиб юкӀ али багьайин аьхю гъванар дивнийи. 11Зиин саб кьадарнаъди ктау багьайин гъванар ва кедрйин чӀулар алийи. 12РАББИЙИН Хулан аьхю гьяятдиланси, айтӀан гьяятдилан шубуб жерге ктау гъванарин цал ва саб жерге кедрйин чӀулар илтӀикӀнийи. Гьациб вуйи РАББИЙИН Хулан улихь хьайи ккучӀврушв+.

Кемшрин уста Хирам

13Сулейман паччагьди Тир шагьриан вуйи Хирамдиз теклиф гъапӀнийи ва думу кьабул гъапӀнийи. 14Думу Нефталимдин тухумдиан вуйи ачӀни хпирин бай вуйи. Хурамдин адаш Тириан вуйи. Думу кемшрин сяняаьткар вуйи. Хурамдик заан устадвал кайи, ва дугъаз кемшрихъди вари жюрейин ляхнарин тажруба айи. Думу Сулейман паччагьдихьна гъафнийи ва чаз табшурмиш гъапӀу вари ляхин гъапӀнийи.

Кемшрин кьюб мурхьул

15Хурамди кемшрин кьюб мурхьул урзнийи. Саб мурхьул йицӀимиржиб юкӀ ягълишин алиб вуйи, ва, эгер дидлан гъахма илбижиш, дидин гергмишин йицӀикьюб юкӀ шуйи. Кьюбпи мурхьулра гьациб вуйи+. 16Гьацира дугъу, кемшир убзну, мурхьлариин иливру кьюб таж ктаънийи. Мурхьлариин иливру тажарин гьарсабдин ягълишин хьуб юкӀ вуйи. 17Мурхьлариин али тажар илдижнайи зунжрарикан дапӀнайи кемшрин чулари балгуйи, гьарсаб мурхьул – ургуб кемшрин чули. 18Дугъу, мурхьлар балгбан бадали, гьарсабдилан илдижнайи чулихъна кьюб жерге нарар ктаънийи. Мурхьлариин иливру тажар кьюбибра дугъу сабсдар гъапӀнийи. 19КкучӀврушвахь мурхьлариин иливру тажар лилия кюкдиз ухшар вуйидар, юкьуб юкӀ ягълишин айидар вуйи. 20Кьюбиб мурхьлариин иливру тажарин захсиб пайнан зиин чуларин багахь жергйириъди кьюдварж нар илтӀикӀнийи.

21Дугъу мурхьлар РАББИЙИН Хулан учӀврушвахь дивнийи. Кьибла терефнаъ айи мурхьлиин дугъу Яхин (Дугъу тасдикь апӀиди) ччвур иливнийи, хъа кафари терефнаъ айибдиин – Боаз (Дугъаъ кьувват а). 22Мурхьлариин иливру тажар лилия кюкдиз ухшар вуйидар гъапӀнийи. Гьаддиинди мурхьлариин лихувал ккудубкӀнийи.

Кемшрин гьявуз

23Хурамди саб гъирагъдихъан тмуну гъирагъдихъна йицӀуб юкӀ ва ягълишнаъ хьуб юкӀ али кемшрин гергми гьявуз убзнийи. Дидʼин «гьюл» ччвур иливнийи. Гьявуздин гергмишин, эгер гъахмайихъди гъеебциш, сумчӀур юкӀ шуйи+. 24Гьявуз исиккди кьюб жерге гъарпзариз ухшар вуйидари дабалгнайи, гьарсаб юкӀ манзилнаъ йицӀуб гъарпуз ади. Гъарпзар гьявуздихъди сатӀиди урздар вуйи+.

25Гьявуз йицӀикьюб йицриин дийибгънайи, дурарикан шубуб кафарийизди, шубуб ригъ алабхъру терефназди, шубуб кьиблайизди ва шубуб ригъ гьудубчӀвру терефназди лигурайи. «Гьюл» дурарин зиин алийи, хъа йицарин кьяляхъишвар айитӀинди, гьацӀкьялазди, илтӀикӀнайи. 26Гьявуздин даргнан ацӀушин хилин гагьсиб, хъа дидин даргар захранстар, лилия кюкюсиб вуйи. Гьявуздиъ кьюд агъзур бат[*] шид убшуйи.

Кемшрин аьрабйир

27Хурамди кемшрин йицӀуб аьраба[*] гъапӀнийи. Гьарсаб аьраба ярхишнаъ юкьуб юкӀ, яркьушнаъ юкьуб юкӀ ва ягълишнаъ шубуб юкӀ алиб вуйи. 28Аьрабйир гьамци кадаънайидар вуйи: дурарин гъваларихъ рамкйирин арайиъ айи кемшрин кьулар хъайи. 29Думу кьулариъ ва рамкйириъ асланар, йицар ва малайикар-херувимар адатӀнайи. Асланарин ва йицарин зиин ва исикк кюкйирин кунцӀар адатӀнайи. 30Гьарсаб аьрабайикк кемшрин самар айи кемшрин юкьуб чарх ккайи, ва гьарсаб аьрабайиин гьарсаб терефнаъ кюкйирин кунцӀар адатӀнайи юкьуб самриин али аьхю зах албагнайи. 31Аьрабайин айитӀ саб юкӀ деринвал айи гергми йишв албагнайи, дидин яркьушин сабна гьацӀ юкӀ вуйи. Гергми йишван гъирагъарихъ жюрбежюр накьишар адатӀнайи. Аьрабайин кемшрин кьулар юкьбмурччвнандар вуйи, гергмидар дайи. 32Кемшрин кьуларикк юкьуб чарх ккайи, ва дурарин самар кьуларик ижмиди китӀнайи. Гьарсаб чархнан аьхюшин сабна гьацӀ юкӀ вуйи. 33Чархар гьяйвнар ккитӀру дявдин фургънаринсдар дапӀнайи: чархарин самар, дарчар, рягъяр ва рягъяр китӀрушв – вари урзнайидар вуйи.

34Гьарсаб аьрабайик дидхьан гьитӀигънайи юкьуб хли бисрушв кайи, гьарсаб мурччвʼин саб. 35Аьрабайин зиин гьацӀ юкӀ ягълишнан гергми дарч алийи. Ккудукьнайи рамкйир ва кешрин кьулар аьрабайин кӀакӀнак ижми дапӀнайи. 36Аьрабайин ва кемшрин кьуларин йишв кайишварик варишварик дугъу малайикар-херувимар, асланар ва пальмйир адатӀнийи, хъа юкьуб тереф – кюкйирин кунцӀар. 37Гьаци дугъу йицӀуб аьраба гъапӀнийи. Дурар вари сабси урздар ва саб кьадарнандар ва жюрейиндар вуйи.

38Хъасин Хурамди гьарсабдиъ ягъчӀвур бат[*] шид гъябгъру ва гьарсабдиин юкьуб юкӀ али кемшрин йицӀуб аьхю зах гъапӀнийи, йицӀуб аьрабайикан гьарсабдихъна саб зах. 39Дугъу дурарикан хьуб аьраба РАББИЙИН Хулан кьибла терефнаъ ва хьуб аьраба кафари терефнаъ, хъа кемшрин гьявуз Хулан кьиблайинна-ригъ гьудубчӀвру терефнан мурччваъ дивнийи.

40Хурамди гьацира чӀакьар, бицӀи кьасйир ва гъурбан апӀруган рибчру ифи уч апӀру захар гъапӀнийи.

Заанурин Хулан мутмйир

Гьаддиинди РАББИЙИН Хулаъ Сулейман паччагьдиз апӀру вари ляхин Хурамди ккудубкӀнийи. Дугъу гъапӀнийи:

41кьюб мурхьул;
мурхьлиин иливру кьюб таж;
мурхьлиин иливру таж балгру кьюб чул;

42кьюб чулихъна юкьудварж нар (мурхьлиин иливру тажар балгру гьарсаб чулихъна кьюб жерге нарар);

43аьхю захар хъади йицӀуб аьраба;

44гьявуз ва дидикк йицӀикьюб йиц;

45чӀакьар, бицӀи кьасйир ва гъурбан апӀруган рибчру ифи уч апӀру захар.

РАББИЙИН Хулаз Сулейман паччагьдиз Хурамди гъапӀу вари мутмйир сакӀал дапӀнайи кемшриндар вуйи. 46Паччагьди думу мутмйир Ярдан дерейиъ Суккутдин ва Цартандин арайиъ ругдин ичӀариъ урзуз амур гъапӀнийи. 47Сулейманди думу шейʼар гъеерцундайи, гьаз гъапиш дурар кьадарсуз гизаф вуйи. Ишлемиш гъапӀу кемшрин гъагъ мялум дарди гъубзну+.

48Гьацира Сулейманди РАББИЙИН Хулаз гьамцдар мутмйир гъапӀну:

гъизилин гъурбан апӀрушв;

РАББИЙИН уьл дивру гъизилин стол;

49марцци гъизиликан шамднар (Гирамидарик Гирамишван улихь арчул терефназ хьуб ва гагул терефназ хьуб);
гъизилин кюкйир, лампйир ва машйир;

50гъабар, лампйирин пилтйир гьадатӀру убрушвар, гъурбан апӀруган рибчру ифи уч апӀру захар, иццидар ниар апӀру шейʼар ургру захар – вари марцци гъизиликан,
ва айтӀан хулан, Гирамидарик Гирамишван раккнариз, хъа гьацира РАББИЙИН Хулан чӀатан раккнариз гъизилин петлийир.

51Сулейман паччагьди РАББИЙИН Хулаз апӀру вари ляхин ккудубкӀиган, дугъу чан адаш Давудди РАББИЙИН Хулаз бахш гъапӀу шейʼар – арс, гъизил ва жара мутмйир – гъахнийи ва РАББИЙИН Хулан хазнаханйириъ дивнийи+.

8

Раббийин сундух Раббийин Хулаз хуб

8^1Сулейманди Ерусалимдиз Израилин агъсакълариз, вари израил тухмарин ва сихларин аьхюдариз, РАББИЙИХЪДИ Йикьрарин сундух Давуддин Шагьриан, яни Сиондиан, хпан бадали, чахьна дих гъапӀнийи+. 2Вари израилар Сулейман паччагьдихь Пажарин машкврин[*] вахтна, ургубпиб вуйи этаним[*] вазли уч гъахьнийи.

3Израилин агъсакълар гъафиган, Заанурин гъуллугъчйири РАББИЙИН сундух за гъапӀнийи 4ва РАББИЙИН сундухра, Гюрюшнан Чадурра[*], дидикк ккайи вари гирами мутмйирра кади, гъурхнийи. Дурар Заанурин гъуллугъчйири ва левитари[*] гъахурайи. 5Хъа Сулейман паччагь ва дугъан багахь уч дубхьнайи израиларин вари жямяаьт сундхин улихьди гъягъюрайи, ва дурари гьадмукьан малар ва чарвйир гъурбан апӀурайи, дурарин кьадар я гьисаб апӀуз, я ктухуз мумкинвал адайи.

6Заанурин гъуллугъчйири РАББИЙИХЪДИ Йикьрарин сундух Раббийин Хулан айитӀ гирамишвахь, Гирамидарик Гирамишвахь, чан йишвʼина гъабхнийи ва думу херувимар-малайикарин хлинццарикк дивнийи. 7Херувимар-малайикарин хлинццар сундхин йишвʼин ва думу гъабхуз вуйи маргъариин гьатӀарццнайи+. 8Думу маргъар гьадмукьан ярхидар вуйики, дурарин кӀакӀар Гирамидарик Гирамишван улихь хьайи гирамишвʼан рякъюйи, амма Хулан чӀат терефнаан дурар рякъюрдайи. Маргъар гъира [*]гьадушвахь хьа. 9Сундхиъ, гъвандин кьюб шибтӀан савайи, фукӀа адайи. Дурар Египетдиан израилар удучӀвбан кьяляхъ Муса пайгъамбри Хурив дагъдин багахь дидиъ ивнийи. Гьадушвахь РАББИЙИ израиларихъди Йикьрар гъийитӀнийи.

10Заанурин гъуллугъчйир гирамишвʼан удучӀвиган, РАББИЙИН Хал дифру абцӀнийи+. 11Заанурин гъуллугъчйирихьан, диф ади хьувализ лигну, ибадатвал апӀуз гъабхьундайи, гьаз гъапиш РАББИЙИН гьяйбатну Дугъан Хал абцӀнийи.

12Ва Сулейманди гъапнийи:

– «Гъалин мучӀушнаъ хьидиза», гъапну РАББИЙИ. 13Узу Увуз заанвалин Хал – Уву даимайиз гъузуз йишв – тикмиш гъапӀунза.

Сулейман халкьдихьна илтӀикӀуб

14Душвахь дийигънайи вари израиларихьна паччагь илтӀикӀнийи, ва дугъу дурар ужувлакк ккаънийи+. 15Хъасин дугъу гъапнийи:

– Чан мелзналан йиз адаш Давуддиз гаф тувуб Чан хилихъди тамам гъапӀу РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз, шюкюр ибшри! Дугъу гъапнийи аьхир: 16«Узу Йиз халкь Египетдиан адау йигъламина Йиз Ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀуз Израилин саб тухумдиъра саб шагьур ктабгъундарза, хъа Йиз халкьдиин, Израилиин паччагьвал апӀуз Давуд ктагъунза»+.

17Йиз адаш Давудди РАББИЙИН, Израилин Заанурин, ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀуз фикир апӀуйи+. 18Амма РАББИЙИ йиз адаш Давуддиз гъапнийи: «Уву Йиз Ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀуз фикир гъапӀунва, дициб фикир апӀувал ужуб гъапӀунва. 19Амма уву Йиз ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀидарва, хъа яв бали, яв йиккун тикди ва ифдин цӀадли, йиз ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш апӀиди»+.

20РАББИЙИ Чав туву гаф тамам гъапӀну. Узу гьамусяаьт йиз адаш Давуддихъна, РАББИЙИ гаф тувганси, Израилин тахтниин деъназа, ва узу РАББИЙИН, Израилин ВаритӀанзаанурин ччвурнахъ вуйи Хал тикмиш гъапӀунза. 21Узу душваъ РАББИЙИ ихь архйирихъди дурар Чав Египетдиан адаиган Дугъу гъийибтӀу Йикьрар айи сундхиз йишв албагунза.

Заанурин Хал гирами апӀруган гъапӀу Сулеймандин дюаь

22Сулейман РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушван улихь вари израиларин улихь дийигънийи, дугъу хилар заваризди гъазаргнийи 23ва гъапнийи:

– РАББИ, Израилин Заанур! Зиин завариъ ва исикк жилиин Увуз ухшар вуйи Заанур адар! Уву Яв Йикьрар ва Яв рякъяриъди вари кӀваантӀан гъягъюрайи Яв лукӀрахьна вафалувал уьрхюрава. 24Уву Яв лукӀ, йиз адаш Давуддиз туву гафниин гъузунва. Уву думу гаф Яв мелзналан гъапунва ва гъи Яв хилихъди думу тамам гъапӀунва.

25Ва гьамус, РАББИ, Израилин Заанур, Уву Яв лукӀ, йиз адаш Давуддиз туву гаф, «Израилин тахтниин Йиз улихь деънайи яв ирсчи дургидар, анжагъ эгер яв баяр гьякь рякъюъди, уву хъпехъганси Узухъ хъпехъури, гъягъюри гъахьиш» пувал, тамам апӀин+. 26Ва гьамус, Израилин Заанур, Уву Яв лукӀ Давуддиз туву гаф гъит тамам ибшри!

27Хъа Заанур гьякьикьатдиъ жилиин яшамиш хьидинхъа?! Заварихьан, гьятта заварин заварихьанкьан, Уву чпиъ уршуз шулдар. Узу тикмиш гъапӀу гьаму хулкан фу пуз шулухъа!+
28Яв лукӀран дюаь ва ккарагувал ерхьава, РАББИ, йиз Заанур! Гъи Яв улихь ибадат апӀурайи Яв лукӀран дих ва дюаь ерхь. 29Гъит, Яв улар йигъну ва йишвну гьаму Хулʼинади, Уву чакан «Мушваъ Йиз ччвур хьибди» гъапи йишвʼинади, лигури ишри. Гьаму йишвахьинди лигури, узу, Яв лукӀру, дюаь апӀруган, йиз ккарагувал ебхь. 30Гьаму йишвахьинди лигури, Яв лукӀру ва Яв халкьди, Израили, дюъйир апӀруган, дурарин ккарагбар ерхь. Заварилан, Уву айи йишвлан ерхь, ва, деебхьну, хил алдабгъ.

31Эгер инсанди чав жара касдиз писвал гъапӀиш ва думу касди ху апӀувал тӀалаб гъапӀиш, ва писвал гъапӀур, дуфну, гьаму Хулаъ Яв гъурбан апӀрушван улихь ху гъапӀиш, 32заварилан ебхь ва рубкьруб тув. Яв лукӀарин арайиъ диван апӀин ва тахсир гъапӀуриз, дугъан чан кӀулʼина чав гъапӀуб гьапӀну, рубкьруб тув, тахсир ктрур, дугъан гьякьʼвал тасдикь дапӀну, марцц апӀин.

33Яв улихь гунгьар апӀбаз лигну, эгер Яв халкь, Израил душмнарихьан магълуб гъахьиш, амма Яв халкь Увухьна илтӀибкӀиш ва, Яв ччвур адлу дапӀну, гьаму Хулаъ Яв улихь дюъйир апӀури ва ккарагури гъахьиш, 34заварилан ебхь ва Яв халкьдин, Израилин, гунгьилан хил алдабгъ ва думу дидин архйириз Уву туву жилиина кьяляхъ апӀин.

35Эгер завар хъяркьиш ва, Яв халкьди Яв улихь гунагь апӀбаз лигну, мархь убгъури дархьиш, ва Яв халкьди, гьаму йишвахьинди лигури, дюаь гъапӀиш ва Яв ччвур адлу гъапӀиш, ва, Уву чаз жаза тувбаз лигну, чан гунгьихьан ярхла гъабхьиш,+
36заварилан ебхь ва Яв лукӀарин, Яв халкьдин, Израилин гунгьилан хил алдабгъ. Дурар дидиъди гъягъбан бадали, дурариз ужуб рякъ улуп, ва Яв халкьдиз Уву ирсди тувнайи жилиина мархь убгъ+.

37Эгер жилиина гаш ясана тӀягъюн, цӀюхъюм микӀ ясана мершв, цицӀар ясана цӀиргъ гъафиш, ясана душмнари израиларин шагьрарикан саб кьялаъ тӀапӀиш – фициб бедбахтвал ясана уьзур гъафишра, – 38сар инсандин ясана Яв вари халкьдин, Израилин фунуб-вушра дюаь, ккарагувал, дурари вариди чпин хажалат ва бедбахтвал гьисс гъапӀиган ва гьаму Хулахьинди хилар ккидисган, 39заварилан, Уву айи йишвлан ебхь, хил алдабгъ ва гьарсариз чан ляхнариз лигну тув, гьаз гъапиш Увуз дугъан юкӀв аьгъявуз (вари инсанарин юкӀвар аьгъюр Уву сар вува аьхир)+. 40Ич архйириз Уву туву жилиин вари уьмриъ Яв халкьдиз Увхьан гучӀури шлуси апӀин.

41Мумкин ву, Яв халкьдикан, Израилиан, дару, амма ярхла йишвʼан Яв Ччвур бадали гъураба касра гъюз 42(инсанариз Яв машгьур ччвурнакан, Яв зурба кьудратлуваликан ебхьиди аьхир). Думу гъафиган ва, гьаму Хулахьинди лигури, дюаь гъапӀиган, 43заварилан, Уву айи йишвʼлан, ебхь ва гъураба касди Увкан ккун апӀруб вари тамам апӀин. Гьамци жилиин вари халкьариз Яв ччвур аьгъю ва, Яв халкьдизси, Израилизси, Увхьан гучӀ ва узу тикмиш гъапӀу гьаму Хал Яв ччвурнахъ вуйиб аьгъю хьибди.

44Яв халкь душмнарихъди дяви апӀуз гъушиган, фициб рякъюъди Уву думу гъубхишра, халкь, Уву ктабгъу гьаму шагьрихьинди ва узу Яв ччвурнахъ тикмиш гъапӀу Хулахьинди илтӀикӀну, РАББИЙИЗ ккарагуз хъюгъиган, 45завариан халкьдин дюъйир ва ккарагбар ерхь ва халкьдиз кюмекназ гъач.

46Мумкин ву, дурари Увуз къаршуди гунгьар апӀуз (гунгьар дарапӀрур фужкӀа адар аьхир) ва Уву дурариина ажугълу хьуз ва дурар чпин жилиина, думу жил ярхла айиб ясана багахь хьайиб вушра, йисирарди гъахру душмнарин хлиз тувуз+. 47Хъа эгер Яв халкь учв йисирди айи жилиин кӀваантӀан дигиш гъабхьиш ва тахсир гардандиъ гъибисиш ва учв йисирди али жилиин, «учу гунагь гъапӀунча, учу писвал гъапӀунча ва гьякьсузди учу гъурхунча» кӀури, Увуз ккарагуз хъюгъиш,+
48чиб йисирвализ гъадагъу душмнарин жилиин дурар лап кӀваантӀан ва вари рюгьниинди Увухьна илтӀикӀиш ва Увуз, Уву дурарин абйириз туву жилихьна, Уву ктабгъу шагьрихьна ва узу Яв ччвурнахъ тикмиш гъапӀу Хулахьна илтӀикӀури, Увуз ккарагуз хъюгъиш, 49заварилан, Уву али йишвʼлан, дурарин дюъйир ва ккарагбар ерхь ва дурариз кюмекназ гъач. 50Увуз къаршу гунагь гъапӀу Яв халкьдилан думуган хил алдабгъ. Дурари Увуз къаршуди гъапӀу вари тахсиркарваларилан хил алдабгъ ва дурар йисирвализ гъадагъдар дурарихьна рягьимлу хьуз мажбур апӀин, 51гьаз гъапиш дурар Яв халкь, Уву Египетдиан, гьадму жаднан цӀа айишвʼан, адапӀу Яв ирс ву.

52Йиз, Яв лукӀран, ва Яв халкьдин, Израилин, ккарагбарихьан, дурар Увухьна илтӀикӀруган, дурарин ккарагбар Увуз гьарган ерхьбан бадали, мигьидицан. 53Уву дурар жилин жара халкьаригъян Увуз ирсди гъядягъюнва, дидкан Уву, Агъа вуйи РАББИЙИ, ич абйир Египетдиан адаъруган, Яв лукӀ Муса пайгъамбрин мелзналан хабар дебккганси.

Израилин халкь Сулейманди ужувлакк ккауб

54РАББИЙИЗ гьаму дюаь ва ккарагуб ккудуркӀну, кьамкьарихъди деънайи ва завузди хилар ккидиснайи Сулейман РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушвʼхьан гъудужвнийи+. 55Хъасин дугъу уч духьнайи израилар ягъал сесниинди ужувлакк ккаънийи ва гъапнийи:

56– Чав гаф тувганси, Чан халкьдиз, Израилиз, архаинвал туву РАББИЙИЗ шюкюр ибшри. Чан гъараваш Муса пайгъамбрин мелзналан Дугъу туву жумарт гафарикан гьич саб гафра тамам дарапӀди гъубзнадар. 57Гъит, РАББИ, ихь Заанур, ихь абйирихъди гъахьиганси, ухьухъди ишри. Гъит, Думу ухьхьан гьудудучӀври ва дурушри. 58Гъит, Дугъу ихь юкӀвар Чахьна илтӀикӀри, ухьу Дугъан рякъяриъди гъягъбан ва Дугъу ихь абйириз туву амрар, къайдйир ва къарарар тамам апӀруси ишри. 59Гъит, РАББИЙИН улихь дюаьйиъ узу гъапи гьаму гафар РАББИЙИЗ йигъну ва йишвну багахь вуйидар ишри, Дугъу узуз, Чан гъаравашдиз, ва Чан халкьдиз, Израилиз, лазим вуйибдин кюмек гьарсад йигъан апӀри. 60Гьаци, жилиин вари халкьариз РАББИ – Му Заанур вуйивал ва жарар адрувал аьгъю хьибди. 61Гьамусяаьтнаси учву Дугъан къайдйириинди яшамиш хьпан ва учву Дугъан амрар тамам апӀбан бадали, ичв юкӀвар РАББИЙИЗ, ихь Заануриз, тамамди вафалу ишри.

Заанурин Хал гирами апӀуб

62Хъасин паччагьди ва дугъахъди вари израилари РАББИЙИН улихь гъурбнар апӀуз хъюгънийи. 63Сулейманди РАББИЙИЗ демдин гъурбан[*] гьисабнаъди къанна кьюд агъзур мал ва варжна къад агъзур чарва гъурбан гъапӀнийи. Паччагьди ва вари израилари РАББИЙИН Хал гьаци гирами гъапӀнийи.

64Гьадму йигъан паччагьди РАББИЙИН Хулан улихь хьайи гьяятдин кьялан пай гирами гъапӀнийи ва душваъ вариубгбан гъурбнар гъапӀнийи. Гьацира дугъу уьлин ва демдин гъурбнар гъапӀу маларин, чарвйирин хюл гъурбан гъапӀнийи, гьаз гъапиш РАББИЙИН улихь хьайи кемшрин гъурбан апӀрушв думу вари гъурбнар апӀуз лапра бицӀиб вуйи.

65Сулейманди ва дугъахъди вари Израили, кафарийиъ айи Лево-Хаматдихъан Египетдихъди сяргьятдиъ айи бицӀи нирихънакьан вуйи йишвариан лапра гизаф кьадар адмийири, РАББИЙИН Хал гирами апӀбан машквар къайд гъапӀнийи. Дурари думу машквар РАББИЙИН, ихь Заанурин, улихь ургуд йигъан давам гъапӀнийи. Гьацира хъана ургуд йигъан Пажарин машквар къайд гъапӀнийи. Уьмуми гьисабниинди – йицӀиюкьуд йигъан. 66Пажарин машкврихъан вуйи йигъан Сулейманди халкь деебтнийи. Дурари паччагьдиз ужʼвал ккун апӀуйи, ва дурар, РАББИЙИ Чан гъараваш Давуддиз ва Чан Израилин халкьдиз гъапӀу вари ужʼвалиин кӀваантӀан шад вуди ва гешт хъапӀри, хулариз алдагънийи.

9

Сулеймандиз Рабби хъана ашкар хьуб

9^1Сулейманди РАББИЙИН Хал, паччагьдин гъала ва тикмиш апӀуз ккундайиб вари тикмиш дапӀну ккудубкӀиган, 2РАББИ дугъаз, Гивондиъ дугъаз ашкар гъахьиганси, кьюбпи ражари ашкар гъахьнийи+.

3РАББИЙИ дугъаз гъапнийи:

– Уву Узуз гъапӀу дюаь ва ккарагуб гъеерхьунзуз. Йиз ччвурнахъ уву тикмиш гъапӀу Хал, даимайиз Йиз ччвур душваъ гъибтну, Узуз гирами гъапӀунза. Йиз улар ва юкӀв гьарган душваъ хьиди. 4Хъа уву, эгер Йиз улихь, яв адаш Давуд гъилицганси, юкӀв марцциди ва дугъривалиъ лицури, Узу увуз амур гъапӀуб вари кӀулиз адабгъури, Йиз тяйинвалар ва къанунар тамам апӀури гъахьиш, 5Узу яв паччагьвалин тахт Израилиин аьсрариз мюгькам апӀидиза, Узу Давуддиз, яв адашдиз, гьадмуган «Израилин тахтниин ирсчийихъ уву мягьрум хьидарва» гъапиганси+.

6Хъа эгер учву ясана ичв баяр Узхьан гьидициш, Узу учвуз туву амрар ва тяйинвалар тамам апӀури дархьиш ва бутариз[*] гъуллугъ ва ибадат апӀури гъахьиш, 7Узу Израилин халкь учвуз туву жилилан терг ва Йиз ччвурнахъ Узу гирами гъапӀу Хал Узхьан ярхла апӀидиза. Израилин халкь вари халкьарин мелзниин нагъил, кялхъбан шейъ хьибди. 8Гьамусяаьтна думу Хулан ад дапӀнашра, дидхьантина гъягъру гьарсар мюгьтал хьиди, дугъу ушвт хъапӀди ва пиди: «Гьаз РАББИЙИ му уьлкейикан ва гьаму Хулкан гьамци гъапӀну?» 9Хъа жаваб гьамциб тувди: «Гьаз гъапиш дурари РАББИ, чпин архйир Египетдиан адау чпин Заанур, гъирагъдиъ гъитну, бутар кьабул гъапӀну, дурариз ибадат ва гъуллугъ апӀури гъахьну – магьа гьаддиз РАББИЙИ дурариина гьаму вари балйир алаъну».

Сулеймандин жара ляхнар

10Сулейманди гьаму кьюб дарамат – РАББИЙИН Хал ва паччагьдин гъала – тикмиш апӀури къад йислан гъушу+. 11Хъасин дугъу Галилеяйин къаб шагьур Тирдин паччагь Хирамдиз тувну, гьаз гъапиш Хирамди Сулеймандиз фукьан кедрйин ва кипарисдин гакӀул ва гъизил ккундуш, гьадмукьан хътаури гъахьну. 12Амма, Сулейманди чаз туву шагьрариз лигуз Хирам Тириан гъафиган, думу наразиди гъузну.

13– Фицдар бакар кадру шагьрар тувунва узуз, йиз чве? – гьерхнийи дугъу.

Ва дугъу дурариз Кавулин (бакар кадру) жил ччвур тувнийи, гьадму ччвур дурарихъ гъира хъми.

14(Хъа Хирамди паччагьдиз варжна къаб талант[*] гъизил хътапӀнийи.)

15Магьа Сулейман паччагьди РАББИЙИН Хал, чан гъала тикмиш, Милло дазу, Ерусалимдин цал, хъа гьацира Хацор, Мегиддо ва Гезер шагьрар мюгькам апӀуз мажбури вуди зегьмет гъизигу инсанарикан мялуматар+. 16Дидиз улихьна фяряуьн, Египетдин паччагь, Гезериин алархьнийи ва думу гъибиснийи. Дугъу дидик цӀа кипнийи, душваъ айи ханаан агьалйир йивну гъакӀнийи ва думу йишв чан шураз, Сулеймандин хпириз, жигьизди тувнийи+. 17Сулейманди Гезер, Асккан Бет-Хорон, 18кьиблайиъ буш чюлиъ Баалат ва Тадмор, 19хъа гьацира чан тадарукар уьрхюз вари шагьрар ва чан гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънар ва гьацира гьяйвнар уьрхюз шагьрар цӀийикӀултӀан тикмиш гъапӀнийи. Сулейманди Ерусалимдиъ, Ливандиъ ва чав паччагьвал апӀурайи вари йишвариъ чаз тикмиш апӀуз ккуниб вари тикмиш гъапӀнийи+.

20Амореярихъан, хеттарихъан, перизеярихъан, хивеярихъан ва евусеярихъан (дурар израилар дайи) гъузу вари агьалйир, 21яни уьлкейиъ гъузу ва израиларихьан тӀанкь апӀуз дархьи дурарин наслар, Сулейманди азад дару фягьлийирси, мажбури вуди лихуз ишлетмиш апӀуйи, гъира [*]дурар гьаци ву. 22Хъа израилар Сулейманди азад дару фягьлийириз илтӀикӀури гъахьундар, дурар дугъан эскрар, гьякимар, эскрарин аьхюдар, дявдин фургънарин аьхюдар, атлу кьушмин аьхюдар гъахьнийи+. 23Израилар гьацира дугъу гъахру тикилишдин ляхнариз регьбервал туврудар вуди гъахьнийи – лихурайи инсанариин хьуд варжна хьуцӀур гюзчийи гюзчивал гъабхуйи.

24Фяряуьндин риш, Сулеймандин хпир, Давуддин Шагьриан чаз жилири тикмиш гъапӀу гъалайиз удучӀвнийи. Хъасин Сулейманди Милло дазу тикмиш гъапӀнийи+.

25Йискьубак шубуб ражну Сулейманди РАББИЙИЗ тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвʼин, ицциб ниъ хъайи шейʼар ургбан гъурбнар апӀури, вариубгбан ва демдин гъурбнар апӀуйи. Гьаци, дугъу РАББИЙИН Хал тикмиш апӀувал ккудубкӀнийи.

26Сулейман паччагьди гьацира Уьру гьюлин гъирагъдихъ хъайи Эдумдин жилиин али Элатдин багахь хьайи Эцион-Гевериъ гимйир тикмиш гъапӀнийи+. 27Хирамди гимйириъди Сулеймандин адмийирихъди сатӀиди гьюл аьгъю чан адмийирра гьаънийи+. 28Дурар Офириз гьюлʼинди гъушнийи ва душвʼан юкьуд варжна къаб талант[*] гъизил гъабхнийи, думу Сулеймандихьна гъубхнийи+.

10

Шевайин паччагь-дишагьли Сулеймандихьна гъюб

10^1Шевайин паччагь-дишагьлийиз РАББИЙИН ччвурнан аднакан ва Сулеймандикан гъеебхьиган, думу Сулеймандихьна думу читин суаларихъди ахтармиш апӀуз гъафнийи+. 2Ерусалимдиз чахъди гизаф кьадар гъаравашар, хураг хуш даднан апӀру шейʼар, гизаф кьадар гъизил ва багьалу гъванар али девйир хъади дуфну, думу Сулеймандихьна гъафнийи ва дугъахъди чан кӀваъ айибдикан варибдикан гафар-чӀалар гъапӀнийи+. 3Сулейманди дугъан вари суалариз жавабар тувнийи: паччагьдиз думукьан читниб, думу гъаврикк ккауз даршлуб адайи. 4Шевайин паччагь-дишагьлийиз Сулеймандин вари аьяндарвал ва дугъу тикмиш гъапӀу гъала, 5дугъан суфрайиин али хурагар, багахь хьайидар яшамиш шулайишвар, гъаравашари хъайивал апӀбан саягъ, дурари алабхьнайи палат, чяхир убзрудар ва РАББИЙИН Хулаъ паччагьди апӀру вариубгбан гъурбнар гъяркъиган, дугъан гъах гъахьнийи.

6Дугъу паччагьдиз гъапнийи:

– Яв ляхнарикан ва аьяндарваликан йиз уьлкейиъ узуз гъеебхьу аваза гьякь ву, 7амма, гьамина узу гъяйиз ва йиз улариз гьаму рябкъяйиз, узу авазайихъ хъугъурдайза. ВуйиштӀан, узуз гьацӀра ктибтундайи: яв аьяндарвал ва девлет узуз гъеебхьу авазайиътӀан гизаф зина ву. 8Гизаф бахтаврар ву яв инсанар! Яв багахь хьайи гъаравашар, гьарган яв улихь дийигънайидар ва яв аьяндарвалихъ хъпехъурайидар гизаф бахтаврар ву! 9Шюкюр ишри РАББИЙИЗ, яв Заануриз, увʼин рази вуйириз ва уву Израилин тахтниин дитуриз! Израилихьна РАББИЙИН даима ккунивализ лигну Дугъу увкан, дугъриди ва гьякьлуди паччагьвал апӀбан бадали, паччагь гъапӀну+.

10Дугъу паччагьдиз варжна къаб талант[*] гъизил, гизаф кьадар хураг хуш даднан апӀру шейʼар ва багьалу гъванар пешкеш гъапӀнийи. Думуган Шевайин паччагь-дишагьлийи Сулеймандиз пешкеш гъапӀубкьан булди хураг хуш даднан апӀру шейʼар сарун затра дина гъахундайи.

11Гьацира Офириан гъизил хьади гъафи Хирамандин гимйири душвʼан гизаф кьадар уьру гакӀул ва багьалу гъванар гъахнийи+. 12Паччагьди уьру гакӀвликан РАББИЙИН Хулаз ва паччагьдин гъалайиз мурхьлар, хъа гьацира мукьмар йиврудариз арфйир ва лирйир[*] гъапӀнийи. Я думугандиз, я гъийин йигъазкьан дина дициб кьадар уьру гакӀул саб вахтнара гъабхундайи.

13Паччагьди Шевайин паччагь-дишагьлийиз, паччагьдин жумартвалиан пешкеш гъапӀубтӀан савайи, дугъу чав ккун гъапӀуб ва дугъаз ккун гъабхьиб вари пешкеш гъапӀнийи. Хъасин думу чахъ хъайи адмийирихъди чан уьлкейиз кьяляхъ гъушнийи.

Сулеймандин девлет ва гурлувал

14Сулейманди гьарсад йисан гъадабгъру гъизил гъагъ гьисабнаъди йирхьуд варжна йирхьцӀурна йирхьуб талант[*] вуйи, 15алверчйирихьан ва севдиграрихьан, Аравияйин вари паччгьарихьан ва уьлкейин сардрарихьан гъюру гъазанж ктарди.

16Сулейман паччагьди гъубччву гъизиликан кьюдварж аьхю гъалхан гъапӀнийи, дурарикан гьарсабдиз йирхьудварж шекел[*] гъизил харж гъабхьнийи. 17Хъана дугъу гъубччву гъизиликан шубудварж бицӀи гъалхан гъапӀнийи, дурарикан гьарсабдиз шубуб мина[*] гъизил харж гъабхьнийи. Паччагьди гъалхнар Ливандин ярквран гъалайиъ дивнийи+.

18Хъана паччагьди филин кӀурбарихъди ва марцци гъизилихъди дабалгнайи зурба тахт гъапӀнийи. 19Тахтнакк йирхьуб умбур ккайи, хъа кьял хъабхърушв зиихъинди гергми шулайи. Деърушван кьюбиб терефариъра хъуршлар диврушвар айи, ва дурарин гьарсабдин багахь са-саб кадаънайи аслан дийигънайи. 20Йирхьуб умбрихъ йицӀикьюб аслан дийибгънайи – гьарсаб умбрин гьарсаб терефнахъ са-саб. Саб вахтнара думу тахтназ ухшар вуйиб гьич саб жара паччагьлугъдиъ гъапӀундайи.

21Сулейман паччагьдин вари убхъруб убзру гъабар гъизилиндар вуйи, ва Ливандин гъалайиъ айи вари гъаб-гъажагъра марцци гъизиликан дапӀнайиб вуйи. Арснануб фукӀа адайи, гьаз гъапиш Сулеймандин вахтна арсназ кьимат тувурдайи+.

22Гьюлʼин Хирамди туву гимйиртӀан савайи, Сулеймандин Таршиш жюрейин гимйир[*] алийи. Шубуд йисак саб ражну гимйир гъизил, арс, филарин кӀурбар, маймнар ва тӀавус гъушар хьади кьяляхъ гъюйи+.

23Сулейман паччагь девлетниинди ва аьяндарвалиинди жилиин али вари паччгьартӀан зина вуйи+. 24Заанури дугъан кӀваъ ивнайи аьяндарвалихъ хъпехъбан бадали, жилиин алидариз варидариз Сулеймандихъди гюрюш хьуз ккундийи+. 25Гьарсар гъюрури пешкешар хуйи – арснакан ва гъизиликан дапӀнайи шейʼар, палтар, яракь ва хуш даднан шейʼар, гьяйвнар ва гъятирар, ва гьаци йисʼан йисаз.

26Сулейманди чан гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънарин ва гьяйвнарин кьадар артухъ апӀуйи. Дугъан агъзурна юкьуд варж гьацдар фургънар ва йицӀикьюд агъзур гьяйван айи, дурар фургънарин шагьрариъ ва чахь, Ерусалимдиъ, уьрхюйи+. 27Дугъу паччагьвал апӀру вахтна Ерусалимдиъ арсназ аьдати гъванаризтӀан артухъ кьимат тувурдайи, хъа кедр гьадмукьан гизаф айики, Ягьудайин дагъларин улихь йишваъ инжилин гьараркьан. 28Сулеймандиз гьяйвнар Египетдиан ва Кувайиан хуйи, паччагьдин севдиграри дурар Кувайиъ масу гъадагъуйи. 29Гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургъун Египетдиан йирхьуд варж шекел[*] арснахъ, хъа гьяйван – варжна хьуцӀурихъ[*] масу гъадагъуйи. Гьацира паччагьдин севдиграри дурар хеттарин ва арамарин вари паччгьариз хуйи.

11

Сулейман Раббийихьан гьидицуб

11^1Хъа, фяряуьндин риштӀан савайи, Сулейман паччагьдиз жара уьлкйириан вуйи гизаф жара дишагьлийирра ккундийи – муав, аммун, эдум, сидон ва хетт дишагьлийир. 2Дурар чибкан РАББИЙИ израилариз гьамци гъапи халкьарикан вуйи: «Дурарихъди нюкгьиъ багахьлу махьанай, гьаз гъапиш дурари ичв юкӀвар мумкинсузди чпин бутарихьинди илтӀикӀиди». Хъа Сулейман дурарихьинди зигуйи. 3Дугъаз паччгьарин тухмариан ургудварж хпир, хъа гьацира шубуд варж ашна айи, ва хпари дугъан юкӀв гьякьикьи рякъʼлан алдапӀнийи. 4Сулейман кьаби гъахьиган, хпари дугъан юкӀв бутарихьинди илтӀибкӀнийи, ва дугъан юкӀв РАББИЙИЗ, чан Заануриз, чан адаш Давуддин юкӀв гъабхьиганси, тамамди вафалуди имдайи+. 5Думу сидонянарин хпи бут Астартайихъ ва аммунарин хяви бут Милхумдихъ хъахънийи.

6Дугъу РАББИЙИН уларикк писвал апӀурайи, думу РАББИЙИХЪДИ тамамди, чан адаш Давудси, гъягъюрадайи. 7Ерусалимдин ригъ гьудубчӀвру терефнаъ тепейиин Сулейманди муаварин хяви бут Кемушдиз ва аммунарин хяви бут Мулехдиз диндин ляхнар апӀрушв тикмиш гъапӀнийи+. 8Гьациб ляхин жара уьлкйириан вуйи вари хпаризра гъапӀнийи, дурари чпин бутариз иццидар ниар ккауйи ва гъурбнар апӀуйи.

9РАББИЙИЗ Сулеймандикан хъял гъафнийи, гьаз гъапиш дугъан юкӀв РАББИЙИХЬАН, Израилин Заанурихьан, чаз кьюбан ашкар гъахьирихьан, гьибицнийи+. 10Бутарихъди гъягъюб Сулеймандиз Дугъу гъадагъа апӀувализ дилигди, Сулейманди РАББИЙИН амрар тамам гъапӀундайи+. 11Ва РАББИЙИ Сулеймандиз гъапнийи:

– Уву гьацир вуйиган ва Узу увуз тамам апӀуз амур гъапӀу Йиз йикьрар ва Йиз тяйинвалар дюрюрхган, Узу увхьан паччагьлугъ якьинди тадабгъидиза ва яв гъаравашарикан сариз тувидиза+. 12Амма яв адаш Давуддин гьюрматназ думу ляхин уву чӀивиди имиди апӀидарза. Узу паччагьлугъ яв балин хилариан тадабгъидиза. 13Амма вари паччагьлугъ тадабгъидарза – Узу дугъаз Йиз лукӀ Давуддин гьюрматназ ва Узу ктабгъу Ерусалимдин гьюрматназ саб тухум гъибтдиза.

Сулеймандин душмнар

14РАББИЙИ Сулеймандиз душман арайиз адаънийи – Эдумдин паччагьдин хизандиан вуйи Гьадад. 15Улихьна вахтари, Давуд Эдумдиз гъушиган, кьушмарин аьхюр Юав дявдиъ гъийихдар накьварик кивуз гъафнийи, ва дугъу Эдумдиъ вари жилар йивну гъакӀнийи+. 16Юав ва вари израилар душваъ йирхьуб вазли, чпи Эдумдиъ вари жилар йивну йикӀайизкьан гъузнийи. 17Хъа думуган гьеле бицӀир вуйи Гьадад чан адашдин бязи гъаравашарихъди Египетдиз гьергнийи. 18Дурар Мидʼян уьлкейиан тина рякъюъ учӀвнийи ва Паран кӀуру буш чюлиз гъафнийи. Парандиан инсанар чпихъди гъадагъну, дурар Египетдиз, Египетдин паччагь вуйи фяряуьндихьна гъафнийи. Фяряуьнди Гьададдиз хал-йишв, ипӀруб ва жил тувнийи.

19Фяряуьндиз Гьадад гьадмукьан кьабулди вуйики, дугъу Гьададдиз чан хпир Тахпенесдин чи хпирди тувнийи. 20Тахпенесдин чуччу Гьададдиз Генуват кӀуру бай гъахнийи, Тахпенесди думу паччагьдин гъалайиъ гъюрхнийи. Генуват фяряуьндин бицӀидарихъди яшамиш шуйи.

21Египетдиъ ади, Гьададдиз Давуд чан архйирихъди фаракьат хьуваликан ва кьушмин аьхюр вуйи Юавра кечмиш хьуваликан гъеебхьнийи. Думуган Гьададди фяряуьндиз гъапнийи:

– Узу йиз уьлкейиз деет.

22– Яв уьлкейиз кьяляхъ хътаркуз гьамкьан ккунди хьуз, узухь увуз фу-вуш гьубкӀрадаринвуз? – гьерхнийи фяряуьнди.

– Ваъ, – жаваб тувнийи Гьададди, – хъа фици-вушра узу деет.

23Заанури Сулеймандиз жара душманра арайиз адагънийи – Элиадайин бай, чан агъа Цувайин паччагь Ададезерихьан гьергу Резон+. 24Давудди Цувайин кьушмар дагъитмиш апӀбахъан, Резонди чан гъвалахъ инсанар уч гъапӀнийи ва дурарин башчи гъахьнийи. Дурар Дамаскдиз гъафнийи. Душваъ бина гъивнийи, ва Резондикан Дамаскдин паччагь гъапӀнийи+. 25Сулейман чӀивиди имбукьан гагьди, Гьададдиси, писвал артухъ апӀури, Резон вари вахтна Израилин душман гъахьнийи. Дугъу Арам уьлкейиъ паччагьвал апӀуйи ва Израил саймиш апӀурдайи.

Паччагьлугъ пай шлуваликан пайгъамбрин вахт ккимиди пуб

26Наватдин бай Яравамди инсанар паччагьдиз къаршуди гъитӀирккнийи. Думу Сулейманди чаз багахь дапӀнайидарикан, Цереда шагьриан вуйи Ефраимдин тухумдиан вуйи, хъа дугъан дада – Церуа кӀуру ачӀни хпир.

27Дугъу паччагьдиз къаршуди инсанар фици гъитӀирккнуш, магьа гьаддикан вакьиа: Сулейманди Милло дазу тикмиш гъапӀнийи ва чан адаш Давуддин Шагьриъ цал гьадабхънайишв дюз алапӀнийи+. 28Яравам гизаф бажаранлу кас вуйи, ва Сулеймандиз, думу жигьили чан ляхин фукьан ужуйи тамам апӀуруш, гъябкънийи, ва паччагьди думу Юсуфдин тухмиан мажбури вуди лихурайи варидарин аьхюрди дерккнийи.

29Гьадму вахтна Яравамдиз Ерусалимдиан удучӀвуб алабхънийи, ва рякъюъ дугъаз цӀийи палат алабхьнайи Шило шагьриан вуйи пайгъамбар Ахия алахънийи. ХутӀлиъ анжагъ дурар кьюртӀан адайи+. 30Ахияйи чаин али цӀийи палат йицӀикьюб парчийиз гъячӀябгънийи+.

31Хъасин дугъу Яравамдиз гъапнийи:

– ЙицӀуб парчи увуз гъадагъ, гьаз гъапиш РАББИЙИ, Израилин Заанури, гьамци кӀура: «Магьа, Узу Сулеймандин хилариан паччагьлугъ тадабгъураза ва увуз йицӀуб тухум тувраза+. 32Хъа Йиз лукӀ Давуддин ва Израилин вари йишварикан Узу ктабгъу Ерусалим шагьрин гьюрматназ, Сулеймандихь саб тухум хьибди. 33Узу гьаму ляхин апӀидиза, гьаз гъапиш дурари Узу гъирагъдихь гъитну ва сидонарин бут Астартайиз, муаварин бут Кемушдиз ва аммунарин бут Милхумдиз ибадат гъапӀнийи, Йиз рякъяриъди гъушундайи, Йиз улариан дугъри вуйиб апӀурдайи, Сулеймандин адаш Давудди тамам апӀруганси, Йиз тяйинвалар ва амрар тамам апӀурдайи+.

34Хъа Узу Сулеймандин хилариан вари паччагьлугъ тадабгъидарза. Дугъкан чан уьмрин вари йигъари Йиз лукӀ Давуддин гьюрматназ гьюкумдар апӀидиза. Давуд Узу паччагьди ктагъунза, ва дугъу Йиз амрар ва тяйинвалар тамам апӀури гъахьнийи. 35Узу дугъан балин, Сулеймандин, хилариан паччагьлугъ адабгъидиза ва увуз йицӀуб тухум тувидиза. 36Сулеймандин бализ, Йиз лукӀ Давуддин насларикан сар Йиз ччвур гьарган душваъ хьуз Узу ктабгъу шагьур вуйи Ерусалимдиъ тахтнийин хьпан бадали, саб тухум тувидиза+. 37Хъа уву Узу ктагъураза. Уву яв кӀваз ккунибдиз варибдиз идара апӀидива, уву Израилин паччагь хьидива. 38Узу увуз амур гъапӀуб вари тамам апӀури, Йиз рякъяриъди гъягъюри ва, Йиз лукӀ Давуддиси, Йиз тяйинвалар ва амрар Йиз улариъ гьякь вуди тамам апӀури гъахьиш, Узу увухъди хьидиза. Узу увуз Давуддиз Узу яратмиш гъапӀубсиб мюгькам тухум яратмиш апӀидиза ва увуз Израил тувидиза+. 39Узу Давуддин наслариз жаза тувидиза, амма гьаргандиз вуди ваъ».

40Сулейман Яравам йивну йикӀуз чалашмиш гъахьнийи, амма Яравам Египетдиз Шишак паччагьдихьна гьергнийи ва Сулейман кечмиш хьайизкьан душваъ гъузнийи+.

Сулеймандин аьжал

41Сулеймандин уьмрин жара гьядисйирикан ва дугъан аьяндарваликан Сулеймандин ляхнарин китабдиъ дибикӀна. 42Сулейманди Ерусалимдиъ вари Израилиин ягъчӀвур йисан паччагьвал гъапӀну. 43Хъасин думу чан архйирихъди фаракьат гъахьну ва чан адаш Давуддин Шагьриъ накьвдик кивну. Хъа дугъан бай Рехувуам Сулеймандин ерина паччагь гъахьну.

12

Рехувуамдиз къаршуди удубчӀвуб

12^1Рехувуам Шехем шагьриз гъушнийи, гьаз гъапиш дина, дугъкан паччагь апӀбан бадали, вари израилар уч духьнайи. 2Наватдин бай Яравамдиз дидин гьякьнаан гъеебхьиган, думу Египетдиан кьяляхъ гъафнийи. Думугандиз думу, Сулейман паччагьдихьан гьергну, гьеле Египетдиъ имийи+. 3Израилари Яравамдиз дих апӀуз гьаънийи, ва думу дурарихъди Рехувуамдихьна гъафнийи. Дурари Рехувуамдиз гъапнийи:

4– Яв адашди учу гизаф гъагъи юрккгъикк ккитнийи. Дугъу учʼин илирчу ич гуж дудрубкьру зегьмет ва гизаф гъагъи юрккагъ уву гьамус пчӀу апӀин. Гьадмуган учу увуз гъуллугъ апӀидича+.

5Рехувуамди жаваб тувнийи:

– Гьамушвхьан гъарахай, хъа шубуд йигълан узухьна кьяляхъ гъачай.

Ва халкь гъубшнийи. 6Хъасин Рехувуамди паччагь гьеле думу чӀивиди имиди чан адашдиз гъуллугъ апӀури гъахьи яшлуйирихьан насигьят саягъниинди гьерхуз хъюгънийи.

– Гьаму халкьдиз узу фициб жаваб тувуз насигьят туврачва? – гьерхнийи дугъу.

7Дурари жаваб тувнийи:

– Эгер уву гъи гьаму халкьдин гъараваш гъахьиш, дурариз гъуллугъ гъапӀиш ва ужуб жаваб тувиш, дурар гьарган яв гъаравашар хьиди.

8Амма Рехувуамди яшлуйири туву насигьят кьабул гъапӀундайи. Дугъу чахъди аьхю гъахьи ва чаз гъуллугъ апӀурайи жигьиларихьан насигьят гъадабгъуз хъюгънийи. 9Дугъу дурарихьан гьерхнийи:

– Ичв насигьят фициб хьибди? Узуз «яв адашди учʼин илипнайи юркквагъ пчӀу апӀин» кӀурайи халкьдиз фициб жаваб тувза?

10Дугъахъди сатӀиди аьхю гъахьи жигьилари жаваб тувнийи:

– Увуз «яв адашди учу гизаф гъагъи юрккгъикк ккитнийи, хъа уву гьамус думу пчӀу апӀин» гъапи гьаму халкьдиз йип: «Йиз хлин бицӀи тӀуб йиз адашдин агъартӀан ацӀуди вуйиз. 11Йиз адашди учвʼин гизаф гъагъи юркквагъ илипну, хъа узу думу хъана гъагъи апӀидиза. Йиз адашди учвуз гъирмажариинди жаза тувуйи, хъа йиз жаза аькьрабарин кӀаламсиб хьибди».

12Шубудпи йигъан Яравам ва вари халкь, паччагьди, «шубудпи йигъан узухьна кьяляхъ гъачай» дупну, амур гъапӀганси, Рехувуамдихьна кьяляхъ гъафнийи. 13Паччагьди халкьдиз ижмиди жаваб тувнийи, яшлуйири чаз туву насигьят кьабул дарапӀди+. 14Думу жигьиларин насигьятдихъ хъпехънийи, ва дугъу гъапнийи:

– Йиз адашди учвʼин гизаф гъагъи юркквагъ илипну, хъа узу думу хъана гъагъи апӀидиза. Йиз адашди учвуз гъирмажариинди жаза тувуйи, хъа йиз жаза аькьрабарин кӀаламсиб хьибди.

15Гьаци паччагь халкьдихъ хъпехъундар. Гьаз гъапиш думу ляхин, Шилойиан вуйи Ахияйин кюмекниинди Наватдин бай Яравамдиз РАББИЙИ гъапи гаф тамам хьпан бадали, РАББИЙИХЬАН гъафиб вуйи+. 16Вари израилариз паччагь чпихъ хъпепехърувал гъябкънийи, ва паччагьдиз жаваб тувнийи:

– Давуддик ич фу пай ка,

Ессейин балик фу пай ка?

Ичв чадрариккна алдабгъ, Израил!

Гъит, Давуддин наслари чпин тухумдиин паччагьвал апӀри!

Ва израилар чпин хулариз алдагънийи+. 17Рехувуамди анжагъ Ягьуда вилаятдиъ яшамиш шулайидариин паччагьвал апӀурайи.

18Рехувуам паччагьди Адунирам мажбури вуди лихурайидарихьна гюзчивал гъабхуз гьаънийи, амма израилари дугъʼин гъван уьлюбхну, думу гъакӀнийи. Хъа Рехувуам паччагь гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургъниъ эънийи ва Ерусалимдиз гьергнийи+. 19Гьаддихъанмина гъийин йигъаз Израил Давуддин тухмиз къаршуди дийибгъна.

Яравам Израилин паччагь хьуб

20Яравам кьяляхъ гъюваликан израилариз гъеебхьиган, дурари дугъаз дих апӀуз гьаънийи. Дугъаз мешʼверайиз дих гъапӀнийи ва думу вари Израилиин паччагь гъапӀнийи. Анжагъ Ягьудайин тухум Давуддин наслариз вафалуди гъубзнийи.

21Сулеймандин бай Рехувуамди, Ерусалимдиз гъафиган, Израилин тухумдихъди дяви апӀбан ва чахьна паччагьлугъ кьяляхъ апӀбан бадали, Ягьудайин ва Вениаминдин тухмариан – варжна миржцӀур агъзур ужударсдар эскрар уч гъапӀнийи. 22Амма Заанурин инсан вуйи Шемаяйиз Заанурихьан гьамциб гаф ашкар гъабхьнийи:

23– Сулеймандин бай Рехувуамдиз, Ягьудайин паччагьдиз, Ягьудайин ва Вениаминдин тухмариз ва имбу халкьдиз йип: 24«РАББИЙИ гьамци кӀура: ичв чвйир вуйи израиларихъди дяви апӀуз мягъянай. Вари ичв хулариз алдагъай, гьаз гъапиш думу ляхин Йиз амриинди дубхьна».

Дурар РАББИЙИН гафнахъ хъпехънийи ва Дугъан гафниинди хулариз кьяляхъ хътаркнийи.

Яравамди бутариз ибадат апӀуб

25Яравамди Ефраим тухумдин тепйириин Шехем шагьур мюгькам гъапӀнийи, ва думу душваъ яшамиш гъахьнийи. Душвʼан удучӀвну, дугъу Пениэл цӀийикӀултӀан тикмиш гъапӀнийи.

26Яравамди фикир апӀуйи: «Паччагьлугъ Давуддин насларихьна кьяляхъ гъюз мумкин ву. 27Эгер халкьди гъурбнар Ерусалимдиъ РАББИЙИН Хулаз гъахури гъахьиш, дурарин юкӀвар чпин агъайихьна, Ягьудайин паччагь Рехувуамдихьна, илтӀикӀиди. Хъасин дурари узу йивну йикӀиди, ва дурар Ягьудайин паччагь Рехувуамдихьна кьяляхъ гъягъиди». 28Ва, насигьят гъадабгъну, паччагьди кьюб гъизилин бутар-жердкьар гъапӀнийи ва халкьдиз гъапнийи:

– Учву Ерусалимдиз гъягъюб чӀяаьн ву. Магьа, Израил, уву Египетдиан адау яв заанурар+.

29Думу жердкьарикан саб дугъу Бет-Эл шагьриъ дивнийи, тмунуб – Дан шагьриъ. 30Думу ляхни гунгьихъна гъахнийи, гьаз гъапиш халкь думу жердкьарихьна гъягъюз хъюгънийи, гьятта Дандизра.

31Яравамди тепйириин гъурбан апӀрушвар айи хулар тикмиш гъапӀнийи ва гъуллугъчйирди халкьдиан вуйидар, Леви тухумдиан дарудар, дерккнийи. 32Дугъу миржибпи вазлин йицӀихьудпи йигъ, Ягьудайиъ къайд апӀурайибси, машквар вуди тяйин гъапӀнийи.[*] Гьацира Бет-Элиъ гъурбан апӀрушвариъ чав гъапӀу жердкьариз гъурбнар апӀуйи. Гьадушваъ тепйириин чав тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвариъ гъуллугъчйир дерккнийи.

Ягьудайиан вуйи пайгъамбар

33Израилариз машквар тяйин дапӀну, чав чан хушниинди ктабгъу миржибпи вазлин йицӀихьудпи йигъан Яравам чав Бет-Элиъ тикмиш гъапӀу гъурбан апӀрушвахьна гъафнийи. Дугъу иццидар ниар апӀбан гъурбан гъапӀнийи.

13

13^1Яравам гъурбан апӀрушвахьна иццидар ниар деетру шейʼарик цӀа кипуз дийигънайиган, РАББИЙИН гафниинди Бет-Эл шагьриз Ягьудайиан Заанурин инсан гъафнийи+. 2Дугъу гъурбан апӀрушваз РАББИЙИН гафниинди чӀигъ гъапӀнийи:

– Гъурбан апӀрушв, гъурбан апӀрушв! РАББИЙИ гьамци кӀура: «Давуддин тухумдиъ бай (Юшия ччвур али) бабкан хьиди. Дугъу увʼин иццидар ниар деетру шейʼарик цӀа кипрайи гирамишван гъуллугъчйир увʼин гъурбан апӀиди ва увʼин инсанарин кӀурбар ургиди»+.

3Гьадму йигъан Заанурин инсанди аьламат шлувал гъапнийи:

– РАББИЙИ гъапибдин гьякьнаан магьа учвуз аьламат: гьаму гъурбан апӀрушв тӀубкӀиди, хъа дидʼин али рюкъ рабгъиди.

4Заанурин инсанди Бет-Элин гъурбан апӀрушваз чӀигъниинди гъапиб деебхьну, Яравам паччагьди гъурбан апӀрушвхьан хил гьадабгънийи ва гъапнийи:

– Гьатму дисай!

Амма думу хил гъеебццнийи, ва дугъхьан думу рибшвуз гъабхьундайи. 5Хъа гъурбан апӀрушв гъутӀубкӀнийи ва дидʼин али рюкъ гъарабгънийи. Заанурин инсанди РАББИЙИН гафниинди гъапи аьламат гъабхьнийи.

6Думуган паччагьди Заанурин инсандиз гъапнийи:

– РАББИЙИЗ, яв Заануриз, рягьмат ккун апӀин ва, йиз хил сагъ хьпан бадали, узхъанди ккараг.

Заанурин инсанди РАББИЙИКАН рягьмат ккун гъапӀнийи, ва паччагьдин хил сагъ ва муганаз айибси гъабхьнийи+. 7Паччагьди Заанурин инсандиз гъапнийи:

– Гъач йиз хулаз, уьл ипӀин, хъа узу увуз пешкешар тувидиза.

8Амма Заанурин инсанди жаваб тувнийи:

– Уву узуз яв мал-мутмуйин гьацӀ туврушра, узу увухъди гъягъидайза ва мушваъ я уьл ипӀидайза, я шид убхъидайза. 9Узуз РАББИЙИН гафниинди амур дапӀнайзуз аьхир: «Уьл мипӀан, шид мубхъан ва гъафи рякъюъди кьяляхъ махъадакан».

10Ва думу, Бет-Элиз гъафи рякъюъди кьяляхъ хъададакбан бадали, жара рякъюъди гъушнийи.

Пайгъамбар хъпебехъуб

11Бет-Элиъ сар кьаби пайгъамбар яшамиш шулайи. Дугъан баяр дугъахьна гъафнийи ва думу йигъан Заанурин инсанди гъапӀу ляхнарикан варидарикан кидибтнийи. Дурари адашдихьна дугъу паччагьдиз гъапибра гъурубкьнийи.

12Адашди дурарихьан гьерхнийи:

– Фуну рякъюъди гъушну думу?

Ва баяри адашдиз Ягьудайиан вуйи Заанурин инсан гъушу рякъ улупнийи.

13Дугъу чан баяриз гъапнийи:

– Узуз даждиин хъюрар иливай.

Дугъаз даждиин хъюрар иливиган, думу даждиин элеънийи. 14Думу Заанурин инсандин кьяляхъди гъушнийи. Кьаби пайгъамбриз думу мяхъюн гьарикк деънади гъидихънийи, ва дугъу гьерхнийи:

– Ягьудайиан гъафи Заанурин инсан уву вуйва?

– Узу, – жаваб тувнийи дугъу.

15Думуган пайгъамбри дугъаз гъапнийи:

– Гъач узухъди ич хулаз, уьл ипӀарва.

16Дугъу гъапнийи:

– Узхьан увухъди кьяляхъ хътаркуз шулдарзухьан ва мушваъ я уьл ипӀуз, я шид убхъуз шулдарзухьан. 17Узуз РАББИЙИН гафниинди дупназуз: «Душваъ уьл мипӀан, шид мубхъан ва душваз уву гъафи рякъюъди кьяляхъ махъадакан».

18Кьаби пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Узура увуси пайгъамбар вуза. Малайикди узукна РАББИЙИН гафниинди гъапну: «Думу уьл ипӀуз ва шид убхъуз увухьна хулаз кьяляхъ хъади гъарах».

(Хъа думу кучӀал вуйи.)

19Ва Заанурин инсан дугъахъди кьяляхъ хътаркнийи, пайгъамбрин хулаъ уьл гъипӀнийи ва шид гъубхънийи. 20Дурар гьеле суфрайихъ деъну имиди, кьаби пайгъамбриз РАББИЙИН гаф ашкар гъабхьнийи. 21Дугъу Ягьудайиан дуфнайи Заанурин инсандиз ягъал сесниинди гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Уву РАББИЙИН гафнахъ хъпехъундарва ва РАББИЙИ, яв Заанури, туву амур чӀур гъапӀунва. 22Уву кьяляхъ хътаркунва ва Дугъу увуз уьл ипӀуз ва шид убхъуз гъадагъа дапӀнайишваъ уьл гъипӀунва ва шид гъубхъунва. Гьаддиз яв майит яв абйирин гюмбетдиъ кивидар».

23Заанурин инсанди уьл гъипӀган ва шид гъубхъган, думу кьяляхъ хътау пайгъамбри дугъаз даждиин хъюрар иливнийи. 24Заанурин инсан гъушнийи, амма рякъюъ дугъʼин аслан алабхьнийи ва думу гъячӀяргънийи. Дугъан майит рякъюъ дипнайи, хъа дидин багахь дажи ва аслан дийигънайи+. 25Душвхьан тина гьудучӀвру инсанариз дабхънайи жандак ва жандкин багахь дийибгънайи аслан гъяркънийи. Дурар кьаби пайгъамбар яшамиш шулайи шагьриз гъафнийи ва дидкан кидибтнийи. 26Думу кьяляхъ хътау пайгъамбриз дидкан гъеебхьиган, дугъу гъапнийи:

– Му РАББИЙИН гафнахъ хъпебехъу Заанурин инсан ву. РАББИЙИ думу асландиз тувну. Диди, РАББИЙИ дугъаз чан гафнаъ дупнайиганси, думу гъячӀяргъну.

27Пайгъамбри чан баяриз гъапнийи:

– Узуз даждиин хъюрар иливай.

Ва дурари думу ляхин гъапӀнийи.

28Кьаби пайгъамбар гъушнийи, дугъаз рякъюъ дабхънайи ва чан багахь дажи ва аслан дийигънайи майит гъибихънийи. Хъа асланди жандак дипӀнадайи ва дажи дячӀябгънадайи. 29Пайгъамбри Заанурин инсандин жандак за гъапӀнийи, даждиин иливнийи. Майтихъ ишлар апӀбан ва накьвдик кивбан бадали, шагьриз кьяляхъ гъубхнийи. 30Дугъу майит чан гюмбетдиъ дивнийи. Дурари ишури ва «Жан, йиз чве!» кӀуру гьарйир гъапӀнийи.

31Думу накьвдик кивну, кьаби пайгъамбри чан баяриз гъапнийи:

– Узу кечмиш гъахьиган, Заанурин инсан накьвдик кивнайи гюмбетдиъ накьвдик кивай. Йиз кӀурбар дугъан кӀурбарин багахь дивай. 32Дугъу РАББИЙИН гафниинди Бет-Элиъ айи гъурбан апӀрушваз ва Самарияйин шагьрариъ тепйириин али гъурбан апӀрушвар айи хулариз къаршуди гъапиб вари мумкинсузди тамам хьибди.

Яравамдин терсвал

33Амма гьаддин кьяляхъра Яравамди чан пис рякъ дигиш гъапӀундайи. Дугъу тепйириин али гирамишвариз диндин гъуллугъчйирди цӀийикӀултӀан халкьдин арайиан тяйин гъапӀнийи. Гирамишварин гъуллугъчиди дугъу шлиз ккундуш, фунур вушра дерккуйи. 34Гьациб гъабхьну Яравамдин тухумдин гунагь. Диди думу тухум ккадабхъувалихъна гъабхнийи ва жилилан терг гъапӀнийи+.

14

Яравамдин бай кечмиш хьуб

14^1Гьадму вахтна Яравамдин бай Авия кетӀерццнийи. 2Яравамди хпириз гъапнийи:

– Гъарах, уву Яравамдин хпир вуйивал аьгъю даршлуганси, палтар гьюдюх. Хъасин Шилойиз гъарах. Душваъ узу гьаму халкьдин паччагь хьиди гъапи пайгъамбар Ахия а+. 3Увухьди йицӀуб уьл, саб-швнуб лаваш, бети йиччв гъадагъ ва дугъахьна гъарах. Балкан фу шулуш, дугъу увуз пиди+.

4Яравамдин хпири дугъу гъапиганси гъапӀнийи ва Шилойиъ айи Ахияйин хулаз гъушнийи. Ахияйиз сарун рябкъюри имдайи, дугъан улар кьабивалиан кур духьнайи. 5Амма РАББИЙИ Ахияйиз гъапнийи:

– Яравамдин хпир, чан балкан увхьан гьерхбан бадали, гъюра, гьаз гъапиш дугъан бай кетӀерццна. Дугъаз гьамци-гьамци жаваб тув. Гъафиган, дугъу учв жара дишагьлиси улупиди.

6Ахияйиз раккнарихъ Яравамдин хпирин ликарин сесер гъеерхьиган, дугъу гъапнийи:

– Гъач, Яравамдин хпир. Уву гьаз жарарси улупурва? Узук увуз харжи хабрар казук. 7Гъарах, Яравамдиз йип, гьамци кӀура РАББИЙИ, Израилин Заанури: «Узу уву халкьдин зиин за ва увкан Йиз халкьдин, Израилин, регьбер гъапӀунза+. 8Узу Давуддин тухумдихьан паччагьлугъ тадабгъунза ва думу увухьна тувунза. Хъа уву Йиз амрар тамам апӀру ва, Йиз улариъ дюзиб вуйибтӀан дарапӀру, кӀваантӀан Узухъди гъюру Йиз лукӀ Давуддиз барабар гъахьундарва+. 9Уву, уву хьайиз яшамиш гъахьидари варидаритӀан, гизаф писвал гъапӀунва. Уву, Узук хъял капӀну, увуз гъизиликан урзу бутар гъапӀунва, хъа Узу кьяляхъ гатӀахьунва+. 10Гьаддиз гюре Узу Яравамдин тухумдиин бала алапӀурза. Узу Яравамдин Израилиъ айи жилижвувар сарра имдарди – лукӀра, азад вуйирра – терг апӀидиза. Узу Яравамдин тухум, пейин убгруганси, рюкъ хьайизкьан убгидиза+. 11Яравамдин инсанарикан шагьриъ гъийихдар хуйири итӀиди, хъа чюлиъ гъийихдар жакьвари удудиди». Гьамци гъапну РАББИЙИ+.

12Хъа уву хулаз гьяляхъ гъарах. Уву шагьриъ лик ивубси, бай кечмиш хьиди. 13Вари Израил дугъахъ ибшиди ва накьвдик кивиди. Яравамдин инсанарикан накьвдик кивур гьадму сар хьиди, гьаз гъапиш РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз чак фу-вуш ужуб гъябкъюр Яравамдин тухумдиъ гьадму сар ву.

14РАББИЙИ Чаз Израилиин Яравамдин тухум гъи, гьятта гьамусяаьт, тӀанкь апӀру паччагь дерккиди+. 15РАББИЙИ Израилиз йивиди, ва думу штуъ тӀубчӀвурайи чӀеъси хьибди. Дугъу Израилин агьалйир Дугъу чав дурарин абйириз туву жумарт жилилан алдаиди ва Евфрат нирин тму терефнаъ рагъиди, гьаз гъапиш дурари, Ашерайиз мурхьлар[*] апӀури, РАББИЙИК хъял капӀну. 16Яравамди гъапӀу гунгьариз ва дугъу хъаъбиинди израилари гъапӀу гунгьариз лигну, РАББИЙИ Израил жарарин хлиз тувиди.

17Яравамдин хпир гъудужвнийи ва Тирцайиз гъушнийи. Думу чпин хулан гурзлилан улдучӀвубси, дугъан бай кечмиш гъахьнийи. 18РАББИЙИ Чан гъараваш, пайгъамбар Ахияйилантина гъапиганси, думу накьвдик кивнийи ва вари Израил дугъахъ ибшуйи.

Яравамдин аьжал

19Яравамди паччагьвал гъапӀу вахтнан жара гьядисйир, дугъан дявйир ва дугъу фици паччагьвал гъапӀнуш, «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 20Дугъу къанна кьюд йисан паччагьвал гъапӀну, ва чан архйирихъди архаин гъахьну. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Надав гъахьнийи.

Рехувуам – Ягьудайин паччагь

21Сулеймандин бай Рехувуам Ягьудайин паччагь вуйи. Думу паччагь шлуган, дугъан ягъчӀвурна сад йис вуйи. РАББИЙИ Израилин вари тухмарин йишварикан душваъ Чан ччвур хьпан бадали ктабгъу Ерусалимдиъ дугъу йицӀиургуд йисан паччагьвал гъапӀну. Дугъан дадайиз Наама кӀуйи, думу аммуншив вуйи.

22Ягьудайин агьалйири РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи. Чпин гунгьариинди дурари Дугъан хъял чпин вари абйиритӀан гужалди гъизмиш гъапӀнийи. 23Дурарира чпин уьлкейиъ тепйириин гирамишвар, гьарсаб ягъли тепейиин ва гьарсаб аьхю сирин тувру гьарикк гирами гъванар ва Ашерайиз мурхьлар дивнийи. 24Уьлкейиъ гьятта кьяппа-жилижвуварра[*] кмиди айи. РАББИЙИ израиларихьан гьутӀуркку халкьарихъан Ягьудайин агьалйири дурарин вари хяви аьдатар гъудургънийи.

25Рехувуам паччагьдин паччагьвалин хьудпи йисан Египетдин паччагь Шишак Ерусалимдиин алархьнийи+. 26Дугъу РАББИЙИН Хулан хазнйир ва паччагьдин гъалайин хазнйир гъурхнийи. Дугъу вари гъубхнийи, гьадму гьисабнаан Сулейманди гъапӀу вари гъизилин гъалхнарра+. 27Рехувуам паччагьди дурарин ерина кемшрин гъалхнар гъапӀнийи ва паччагьдин гъалайин улихь гъуллугъ гъабхурайи гъаравларин аьхюдарихьна дурар табшурмиш гъапӀнийи. 28Гьарсаб ражну, паччагь РАББИЙИН Хулаз гъягъруган, гъаравлари дурар хуйи, хъасин гъаравларин хулаз кьяляхъ гъахуйи.

29Рехувуамдин паччагьлугъвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихдин китабдиъ» дибикӀна. 30Рехувуамдин ва Яравамдин арайиъ гьарган дяви ади гъабхьну. 31Рехувуам чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва дурарихъди сатӀиди Давуддин Шагьриъ накьвдик кивнийи. Дугъан дадайиз Наама кӀуйи, думу аммуншив вуйи. Рехувуамдин бай Авиям дугъан ерина паччагь гъахьнийи.

15

Авиям – Ягьудайин паччагь

15^1Наватдин бай Яравамдин паччагьвалин йицӀимиржидпи йисан Авиям Ягьудайин паччагь гъахьнийи. 2Дугъу Ерусалимдиъ шубуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Мааха кӀуйи, думу Авессаломдин худул вуйи.

3Дугъура чан адаш Рехувуамди улихьна апӀури гъахьи вари гунгьар гъапӀнийи. Дугъан юкӀв РАББИЙИЗ, чан Заануриз, чан арха Давуддинси вафалу дайи+. 4Гьаци вушра, Давуддин гьюрматназ РАББИЙИ, дугъан Заанури, Ерусалимдиъ дугъан кьяляхъ дугъан бай тахтниина за ва Ерусалим мюгькам гъапӀнийи+. 5Давудди РАББИЙИН уларикк гьякьлу ляхнар апӀуйи, ва думу чан уьмрин вари йигъари Дугъан амрарилан улдучӀвундайи, хетт Урияйихъди вуйи вакьиа гьисабназ гъадрабгъиш+.

6Авиямдин паччагьлугъвалин вари вахтна дугъан ва Яравам паччагьдин арайиъ дяви гъябгъюри гъабхьну. 7Авиямдин паччагьлугъвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. Авиямдин ва Яравамдин арайиъ дяви гъябгъюри гъабхьнийи. 8Авиям чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва Давуддин Шагьриъ накьвдик кивнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Аса гъахьнийи.

Аса – Ягьудайин паччагь

9Израилин паччагь Яравамдин паччагьвалин къадпи йисан Ягьудайин паччагь Аса гъахьнийи. 10Дугъу Ерусалимдиъ ягъчӀвурна сад йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан аьхю бабаз Мааха кӀуйи, думу Авессаломдин худул вуйи. 11Асайи, чан арха Давуддиси, РАББИЙИН уларикк гьякь вуйиб апӀуйи. 12Дугъу уьлкейиан вари кьяппа-жилижвувар утӀуркӀнийи ва чан архйири гъапӀу бутар алдагънийи+. 13Дугъу гьятта чан аьхю баб, дугъу Ашерайин хяви мурхьул апӀбаз лигну, паччагь-дада ччвурнахъ мягьрум гъапӀнийи. Асайи Маахайин дестег алдабтӀнийи ва думу Кьидрун дерейиъ цӀигъ гъубгнийи+. 14Дугъан юкӀв чан уьмрин вари йигъари РАББИЙИЗ тамамди вафалу вуйи, амма дугъу тепйириин гирамишвар ккидирчундайи. 15Дугъу РАББИЙИН Хулаз арс, гъизил ва чав ва чан адашди бахш гъапӀу жюрбежюр гъаб-гъажагъ гъабхнийи+.

16Асайин ва Израилин паччагь Баашайин арайиъ дурари паччагьвал апӀури гъахьи вари йигъари дяви гъябгъюри гъабхьнийи. 17Израилин паччагь Бааша Ягьудайиин алархьнийи, ва Ягьудайин паччагь Асайин ругариина шилхьанкӀа я гъюз, душвʼан шилхьанкӀа я гъягъюз дархьбан бадали, Рама шагьур мюгькам гъапӀнийи. 18Думуган Асайи РАББИЙИН Хулаъ ва чан хусуси гъалайиъ имбу вари арс ва гъизил уч гъапӀнийи. Дугъу арс ва гъизил чан багахь хьайи гъуллугъчйирихьна тувнийи. Дурар Арамдин паччагь, Табримондин бай, Хезиондин худул Бен-Гьададдихьна (дугъу Дамаскдиъ паччагьвал апӀурайи) гьаънийи ва гъапнийи:+

19– Гъит, йизна яв арайиъ, ихь адашарин арайиъ гъабхьиганси, йикьрар ибшри. Магьа, узу увуз пешкешди арс ва гъизил хътапӀураза. Йиз кьялхъян думу хъадакбан бадали, Израилин паччагь Баашайихъди йикьрар чӀюргъ.

20Бен-Гьадад Аса паччагьдин теклифнахъди рази гъахьнийи. Дугъу чан кьушмарин аьхюдар Израилин шагьрариз къаршуди гьаънийи. Дурари Ийон, Дан, Авел-Бет-Мааха шагьрар ва Нефталим тухумдин жилра хъади Киннерет вилаят гъидиснийи. 21Дидкан гъеебхьиган, Баашайи Рама мюгькам апӀувал дебккнийи ва Тирцайиз кьяляхъ гъизигнийи. 22Хъа Аса паччагьди вари Ягьудайиъ айидариз вардариз Баашайи Рама мюгькам апӀуз гъахи гъванар ва хамхрар душвʼан адагъуз амур гъапӀнийи. Аса паччагьди думу гъванарихъди ва хамхрарихъди Вениамин тухумдин жилиин али Гива шагьур, хъа гьацира Мицпа шагьур мюгькам гъапӀнийи.

23Асайин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан, дугъан гьунарарикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан, гьадму гьисабнаан дугъу тикмиш гъапӀу шагьрариканра «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. Кьабивалиъ дугъан ликар иццури гъахьну. 24Аса чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва дурарихъди сатӀиди чан арха Давуддин Шагьриъ накьвдик кивнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Югьушафат гъахьнийи+.

Надав – Израилин паччагь

25Яравамдин бай Надав Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин кьюдпи йисан Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу кьюд йисан Израилин паччагьвал гъапӀнийи+. 26Чан адашдин рякъюъди гъягъюри ва дугъу Израилиз ял гъапӀу гунагь текрар апӀури, Надавди РАББИЙИН уларикк писвал гъапӀнийи.

27Иссахарин тухумдиан вуйи Ахияйин бай Бааша жиниди дугъаз къаршуди удучӀвнийи. Надавди ва вари Израили филистимарин Гиббетон шагьур кьялаъ тӀапӀнайиган, Баашайи душваъ думу йивну гъакӀнийи. 28Баашайи Надав Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин шубудпи йисан йивну гъакӀнийи. Бааша Надавдин ерина паччагь гъахьнийи.

29Паччагьвал апӀуз хъюгъюбси, дугъу Яравамдин вари тухум тӀанкь гъапӀнийи. Дугъу Яравамдин тухумдиъ сарра чӀивиди гъитундайи, Шилойиан вуйи Чан гъараваш Ахияйин мелзналан РАББИЙИН гафнаъ дупнайиганси[*]+. 30Яравамди гъапӀу гунгьариз ва дугъу Израилиз ял гъапӀу гунгьариз ва РАББИЙИК, Израилин Заанурик, хъял капӀбаз лигну, дурар вари терг гъапӀнийи.

31Надавдин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 32Асайин ва Израилин паччагь Баашайин арайиъ дурарин паччагьвалин вахтна гьарган дяви гъябгъюри гъабхьнийи.

Бааша – Израилин паччагь

33Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин шубудпи йисан Иссахарин тухумдиан вуйи Ахияйин бай Бааша Тирцайиъ вари Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу къанна юкьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 34Яравамдин рякъяриъди ва дугъу Израил ял гъапӀу дугъан гунгьиъди гъягъюри, Баашайи РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи.

16

16^1Хананийин бай Егьуйихьна Баашайин гьякьнаан РАББИЙИН гаф гъафнийи:

2– Узу уву, Бааша, биширугдиан адагъунза ва увкан Йиз халкьдин, Израилин, регьбер гъапӀунза. Хъа уву, Узук хъял капӀри, Яравамдин рякъюъди гъягъюйва ва Йиз халкьдиз, Израилиз, гунгьихьна ял апӀуйва+. 3Ва магьа Узу уву ва яв тухум терг апӀидиза, ва яв тухумдикан Наватдин бай Яравамдин тухумдикан гъапӀуб апӀидиза+. 4Яв тухумдиан шагьриъ гъийихдар хуйири итӀиди, хъа чюлиъ гъийихдар жакьвари удудиди+.

5Баашайин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан ва гьунарарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 6Бааша чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва Тирца шагьриъ накьвдик кивнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Эла гъахьнийи.

7Хананийин бай, пайгъамбар Егьуйихьна Баашайин ва дугъан тухумдин гьякьнаан РАББИЙИН гаф дуфнади гъабхьнийи, аьхир. Чан уларикк, Чак хъял капӀри, Яравамдин тухумдихъан нумуна гъадабгъбаз, Яравамдин тухум терг апӀбаз лигну, РАББИЙИ гьаци гъапӀнийи.

Эла – Израилин паччагь

8Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин къанна йирхьудпи йисан Баашайин бай Эла Израилин паччагь гъахьнийи, ва дугъу Тирцайиъ кьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи.

9Элайин багахь гъуллугъ апӀурайидарикан сар вуйи Зимри (паччагьдин дявдин фургънарин кьадарнан гьацӀ дугъан регьберваликк ккайи) паччагьдиз жиниди къаршуди удучӀвнийи. Эла Тирцайиъ айиган ва чан гъалайин ляхнариз лигру Арцайин хулаъ пиян хьайизкьан дубхънайиган,+
10Зимри дина гъафнийи, ва дугъу Эла йивну гъакӀнийи. Думу гьядиса Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин къанна ургудпи йисан гъабхьнийи. Зимри Элайин ерина паччагь гъахьнийи.

11Учв паччагь гъахьибси ва тахтниин деубси, дугъу Баашайин вари тухум тӀанкь гъапӀнийи. Дугъу думу тухумдиан саркьан жилижви – я багахьлу, я дуст – чӀивиди гъитундайи. 12Зимрийи Баашайин вари тухум Егьу пайгъамбрикна Баашайин гьякьнаан РАББИЙИ гъапи гафниинди тӀанкь гъапӀнийи+. 13Думу ляхин, Баашайи ва дугъан бай Элайи бутарихьна илтӀикӀуз Израил мажбур апӀувалиинди гъапӀу вари гунгьариз, РАББИЙИК, Израилин Заанурик, хъял капӀувализ лигну, гъабхьнийи.

14Элайин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

Израилиъ гьюкум бадали женг

15Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин къанна ургудпи йисан Зимрийи Тирцайиъ паччагьвал апӀуз хъюгънийи, амма варина-вари ургуд йигъан паччагьвал гъапӀнийи. Израилин кьушум думуган филистим шагьур вуйи Гиббетондин багахь бина йивну дийибгънайи+. 16Бинайиин али израилариз Зимри паччагьдиз къаршуди удучӀвуваликан ва дугъу паччагь йивну йикӀуваликан гъеебхьнийи. Дурари дишлади гьадму йигъан Израилин паччагьди дурарин кьушмин аьхюрди Омри мялум гъапӀнийи. 17Дидин кьяляхъ Омри ва дугъахъди вари израилар Гиббетондихьан гъушнийи, ва дурари Тирца кьялаъ тӀапӀнийи. 18Шагьур бисувал гъябкъиган, Зимри паччагьдин гъалайин чӀвурдаз гъушнийи, ва дугъу паччагьдин гъалайик цӀа кипнийи. Гьаци думу талаф гъахьну. 19Дици, РАББИЙИН уларикк писвал апӀури ва Яравамдин рякъяриъди гъягъюри, Израилиз ял апӀури, чав гъапӀу гунгьариз лигну, гъабхьну.

20Зимрийин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу къаршуваликан улхуруш, дурарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

21Думуган Израилин халкь кьюб йишваз пай гъабхьнийи: саб гьацӀаз Гинатдин бай Тивнийикан паччагь апӀуз ккундийи, хъа тмуну гьацӀ Омрийин тереф вуйи. 22Амма Омрийин терефкрарин гуж Гинатдин бай Тивнийин терефкраринтӀан артухъ гъабхьнийи. Ва Тивни талаф гъахьнийи, хъа Омри паччагь гъахьнийи.

Омри – Израилин паччагь

23Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин вахтнан сумчӀурна садпи йисан Омри Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу йицӀикьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи, дурарикан йирхьуд йисан – Тирцайиъ. 24Дугъу Семерихьан кьюб талант арснахъ[*] тепе масу гъадабгънийи ва душвʼин шагьур дивнийи. Дугъу думу шагьриз Самария кӀуру ччвур тувнийи – тепейин муганайиздин эйси Семерин ччвурнахъди хъабалгну.

25Омрийи РАББИЙИН уларикк писвал ва дугъан улихьна гъахьидарикан фунуритӀан артухъ гунагь шлу ляхнар апӀуйи. 26Бутарихьна илтӀикӀувалиинди, Наватдин бай Яравамдин вари рякъяриъди гъягъюри ва Израил гунгьиз ял апӀури, дугъу РАББИЙИН, Израилин Заанурин, хъял гъизмиш апӀуйи.

27Омрийин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан, дугъан гьунарарикан ва дугъу гъапӀу вари ляхнарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 28Омри чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва Самарияйиъ накьвдик кивнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Ахав гъахьнийи.

Ахав – Израилин паччагь

29Ягьудайин паччагь Асайин паччагьвалин вахтнан сумчӀурна миржидпи йисан Омрийин бай Ахав Израилин паччагь гъахьнийи, ва дугъу Самарияйиъ къанна кьюд йисан Израилин паччагьвал гъапӀнийи. 30Омрийин бай Ахавди РАББИЙИН уларикк дугъаз улихьна гъахьидарикан фунуритӀан артухъ писвал гъапӀнийи+. 31Наватдин бай Яравамди гъапӀу гунагь шлу ляхнар Ахавдиз цӀибди гъяркънийи. Дугъу сидонарин паччагь Этбаалин риш Изавел хпирдира гъадагънийи ва Баализ[*] гъуллугъ ва ибадат апӀуз хъюгънийи+. 32Дугъу чав Самарияйиъ тикмиш гъапӀу Баалин ибадатханайиъ Баализ гъурбан апӀрушв дивнийи+. 33Гьацира Ахавди Ашерайин мурхьлар дивуйи. Дугъу чаз улихьна вуйи Израилин вари паччгьаритӀан артухъ РАББИЙИЗ, Израилин Заануриз, хъял гъюруб апӀуйи.

34Ахавди паччагьвал апӀурайи вахтна Бет-Элиан вуйи Хиэли Ерихон шагьур цӀийикӀултӀан тикмиш гъапӀнийи. Нундин бай Гьисайин мелзналан РАББИЙИ гъапи гафниинди[*] думу, шагьрин бина дивруган, чан сарпи балихъ ва, урнар дивруган, чан бицӀину бай Сегувдихъ мягьрум гъахьнийи.

17

Илʼяс пайгъамбри къурагьвал шлуваликан вахт ккимиди пуб

17^1Галааддиъ айи Тишба шагьриан вуйи Илʼяс пайгъамбри Ахавдиз гъапнийи:

– РАББИЙИИНДИ, узу Чаз гъуллугъ апӀурайи Израилин Заануриинди ху апӀурза, гьаму йисари я чиг, я мархь убгъидар, эгер узу гаф дарпиш.

2Илʼяс пайгъамбрихьна РАББИЙИН гаф дуфнади гъабхьнийи:

3– Мушвʼан гъарах, ригъ гьудубчӀвру терефназди илдиц ва Ярдан нирхьан ригъ гьудубчӀвру терефнаъ айи Керит гъярихъ жин йихь. 4Уву гъярʼан шид убхъидива. Хъа увуз ипӀруб хуз хъютариз Узу амур гъапӀунза.

5Ва дугъу чаз РАББИЙИ гъапиганси гъапӀнийи. Думу Ярдандихьан ригъ гьудубчӀвру терефнаъ айи Керит гъярихъна гъушнийи ва гьадушвахъ гъузнийи. 6Хъютари дугъаз гвачӀнинган ва хябяхъган уьл ва йикк хуйи, хъа шид дугъу гъярʼан убхъуйи.

Илʼяс пайгъамбар ва Сарептайиан вуйи ачӀни дишагьли

7Саб кьадар вахтналан гъяр убкънийи, гьаз гъапиш уьлкейиъ мархьар ургъурадайи. 8Думуган Илʼяс пайгъамбрихьна РАББИЙИН гаф гъафнийи:

9– Гьамус Сидондин багахь хьайи Сарепта шагьриз гъарах ва душваъ яшамиш йихь. Увуз ипӀруб тувуз сар ачӀни дишагьлийиз амур гъапӀунза+.

10Ва думу Сарептайиз гъушнийи. Илʼяс пайгъамбар шагьрин урнарихьна гъафиган, душвахъ гакӀвлар уч апӀурайи ачӀни дишагьли хъайи. Дугъу дишагьлийиз дих гъапӀнийи:

– Узуз убхъуз гъабраъди сацӀиб шид аьбкъин.

11Дишагьли гъягъюз хъюгъиган, дугъу хъана дугъаз дих гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Узуз саб тики уьлра аьбкъин.

12Дишагьлийи жаваб тувнийи:

– РАББИЙИИНДИ, яв Заануриинди, ху апӀурза, узуз уьл адарзуз, табтихъ саб карк хю хъмийиз ва чӀакьаъ сацӀиб ччим имийиз. Магьа, сакьюб гакӀул хьади душну, гьадму хюйкан узуз ва йиз бализ ипӀруб гьязур апӀидиза. Гьадму ипӀидича ва хъасин гашʼан кечмиш хьидича.

13Илʼяс пайгъамбри дугъаз гъапнийи:

– ГучӀ мапӀан, хулаз гъарах ва уву гъапиганси апӀин. Амма сифте яв айибдикан бицӀи лаваш апӀин ва узуз абкъин, хъасин увуз ва яв бализ фукӀа гьязур апӀин. 14Гьаз гъапиш гьаци РАББИЙИ, Израилин Заанури, кӀура: «Табтиъ хю ва чӀакьаъ ччим РАББИЙИ жилиина мархь убгъру йигъазкьан адарди хьидар».

15Дишагьли гъушнийи, ва чаз Илʼяс пайгъамбри гъапиганси гъапӀнийи. Ва гьарсад йигъан Илʼяс пайгъамбризра, дишагьлийин хизандизра ипӀруб ади гъабхьнийи. 16РАББИЙИХЬАН Илʼяс пайгъамбрихьна гъафи гафнаъ айиганси, дишагьлийин табтиъ хю ва чӀакьаъ ччим ккудуркӀурдайи.

АчӀни дишагьлийин бай чӀиви хьуб

17Саб кьадар вахтналан гьадму дишагьлийин, хулан эйсийин, бай иццру гъахьнийи. Балин гьял пистӀан пис шулайи, ва, аьхирки, сад йигъан дугъан ил хътабгъувал дийибгънийи. 18Думуган дишагьлийи Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Узкан фу ккундувуз, Заанурин инсан? Узуз йиз гунагь кӀваин апӀуз ва йиз бай йикӀуз гъафунва?

19– Ча узухьна яв бай, – жаваб тувнийи дугъаз Илʼяс пайгъамбри.

Илʼяс пайгъамбри бай дугъан хиларилан гъидиснийи ва учв яшамиш шулайи заан хулаз гъурхнийи, ахниин дитнийи. 20Хъасин думу РАББИЙИЗ ккарагнийи:

– РАББИ, йиз Заанур, узу чахь хялижвди айи ачӀни дишагьлийиина, дугъан бай дукӀну, мегер Уву бала хибдива?

21Илʼяс пайгъамбар шубуб ражну балʼина ис алахънийи ва РАББИЙИЗ ккарагнийи:

– РАББИ, йиз Заанур, гъит гьаму балин уьмур дугъахьна кьяляхъ гъюри!+

22РАББИЙИЗ Илʼяс пайгъамбрин дюаь гъеебхьнийи, ва балихьна уьмур кьяляхъ гъафнийи, ва думу чӀиви гъахьнийи. 23Илʼяс пайгъамбри бай хилариина гъадагънийи ва чан хулʼан исизди асккан хулаз гъурхнийи. Дугъу думу балин дадайихьна тувнийи ва гъапнийи:

– Лиг, яв бай чӀивиди ими!

24Дишагьлийи Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Гьамус узуз уву Заанурин инсан вуйиб ва уву гъапи РАББИЙИН гаф гьякь вуйиб аьгъязуз.

18

Илʼяс пайгъамбар Израилиз кьяляхъ хътаркуб

18^1Хайлин вахтналан, къурагьвалин шубудпи йисан, Илʼяс пайгъамбрихьна РАББИЙИН гаф гъафнийи:

– Гъарах ва Ахавдин улихь дийигъ, ва Узу жилиина мархь гьапӀидиза.

2Илʼяс пайгъамбар Ахавдин улихь дийигъуз гъушнийи.

Самарияйиъ пис гашʼвал абхънайи. 3Ахавди гъалайиъ буйругъар тувру Авдийиз чахьна дих гъапӀнийи.

(Авдий РАББИЙИЗ гизаф гьюрмат апӀрур ва вафалур вуйи. 4Изавели РАББИЙИН пайгъамбрар терг апӀруган, Авдийи варж пайгъамбар кьюб хьараъ жин гъапӀнийи, гьарсаб хьараъ хьу-хьцӀур, ва дурар ипӀрубдихъдина шутухъди тямин апӀуйи.)+

5Ахавди Авдийиз гъапнийи:

– Уьлкейиъ айи вари булагъарихьна ва гъярарихьна гъарах. Белки, ихь гьяйвнариз ва гъятрариз ипӀуз укӀ айишв бихъур ухьуз, ва дурар йивну йихуб алалабхъур ухьʼин.

6Дурари илдицбан бадали уьлке кьюб йишваз пай гъапӀнийи, ва Ахав саб терефназди, хъа Авдий жара терефназди гъушнийи. 7Авдий рякъюъ айиган, дугъаз Илʼяс пайгъамбар алахънийи. Авдийиз думу аьгъю гъахьнийи, ва дугъу жилиина икрам гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Уву вува, йиз агъа Илʼяс?

8– Узу вуза, – жаваб тувнийи дугъу. – Гъарах, яв эйсийиз йип: «Илʼяс гьамушваъ а».

9Авдийи гъапнийи:

– Уву яв гъараваш йикӀбан жазайиккна Ахавдин хлиз тувуз, узкан фу гунагь ктубчӀвну? 10РАББИЙИИНДИ, яв Заануриинди, ху апӀурза, Ахавди, йиз агъайи, уву агуз инсанар гьадрау я уьлке, я халкь адар. Вари паччагьлугъариъ ва вари халкьарин арайиъ уву адар гъапнийи. Гьаддиз уву агуз дархьувалин гьякьнаан ху апӀуз гъитуйи. 11Хъа гьамус, гъарах, эйсийиз, «Илʼяс гьамушваъ а» йип, кӀурава. 12Узу увхьан гьудучӀвидиза, хъа РАББИЙИН Рюгьну уву наана гъахуруш, аьгъдарзуз. Узу душну Ахавдиз пидиза, хъа дугъаз уву дихъидар, ва дугъу узу йивну йикӀиди. Хъа узу, яв гъаравашди, живан вахтнахъанмина РАББИЙИЗ гьюрмат апӀураза+. 13Изавели РАББИЙИН пайгъамбрар йивну йикӀруган, узу фу гъапӀнуш, увуз, йиз агъайиз, ктибтундайкӀан яраб? Узу РАББИЙИН варж пайгъамбар кьюб хьараъ жин гъапӀнийза, гьарсаб хьараъ хьу-хьцӀурди, ва дурар ипӀрубдихъдина шутухъди тямин апӀуйза. 14Хъа уву гьамус узуз Ахавдихьна, йиз эйсийихьна, гъарах ва «Илʼяс гьамушвахь хьа» йип кӀурава. Дугъу узу йивну йикӀиди аьхир!

15Илʼяс пайгъамбри гъапнийи:

– Узу гъуллугъ апӀурайи РАББИЙИИНДИ, Заварин Кьувватарин Аьхюриинди, ху апӀурза, узу Ахавдихьна гъи мумкинсузди гъягъидиза.

Илʼяс пайгъамбар ва Баалин пайгъамбрар Кармил дагъдиин

16Авдий Ахавдихьна гюрюшдиз гъушнийи ва дугъаз вари кидибтнийи. Думуган Ахав Илʼяс пайгъамбриз гъаншарди удучӀвнийи. 17Илʼяс пайгъамбар гъяркъиган, Ахавди дугъаз гъапнийи:

– Израилиин бала алапӀур уву вува?

18Илʼяс пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Израилиин бала алапӀур узу дарза, хъа уву ва яв адашдин тухум ву. Учву РАББИЙИН буйругъар гъитунчва ва Баалин бутарихъди гъушунчва. 19Инсанар гьаъ ва вари Израилин халкь узухьна Кармил дагъдиина уч апӀин. Изавелин суфрайихъ уьл ипӀурайи Баалин юкьудваржна хьуцӀур пайгъамбар ва Ашерайин[*] юкьудварж пайгъамбар хъади гъач.

20Ахавди вари израилариз хабар дебккуз гьаънийи ва Кармил дагъдиина пайгъамбрар уч гъапӀнийи. 21Думуган Илʼяс пайгъамбар халкьдихьна удучӀвнийи ва гъапнийи:

– Кьюб кусрийиин деъну гъузуз хъана фукьан чалашмиш хьидичва? Эгер РАББИ Заанур вуш, Дугъахъди гъарахай, хъа эгер Баал Заанур вуш – дугъахъди гъарахай.

Халкьди дугъаз жаваб вуди гафкьан гъапӀундайи+. 22Думуган Илʼяс пайгъамбри дурариз гъапнийи:

– РАББИЙИН пайгъамбрарикан гъузнайир сар узу вуза, хъа Баалин пайгъамбрар юкьудваржна хьуцӀур кас ву+. 23Гъит, учухьна гъурбан апӀуз кьюб йиц хури. Хъасин гъит дурари чпиз саб йиц кадабгъри, думу тикйир апӀри ва гакӀвлариин илипри, амма гакӀвларик цӀа кидрипри. Узу тмуну йиц гьязур апӀидиза, гакӀлариин илипидиза, амма гакӀвларик цӀа кипидарза. 24Ва думуган ичв заануриз ккарагай, хъа узу РАББИЙИЗ ккарагидиза. Фуну Заанури цӀа кичӀибгбиинди жаваб тувиш, гьадму гьякьикьи Заанур ву.

Ва вари халкьди гъапнийи:

– Уву кӀурайиб ужуб гаф ву.

25Илʼяс пайгъамбри Баалин пайгъамбрариз гъапнийи:

– Кьюб йицкан саб кадабгъай ва, учву мукьан гизаф вуди хьпаз лигну, садпидар вуди думу гьязур апӀинай. Ичв заануриз ккарагай, амма цӀа микичӀибганай.

26Дурари чпихьна туву йиц гъибиснийи ва думу гьязур гъапӀнийи. Дурар Баалин ччвурнахъ гвачӀниантӀан лисуз ккарагнийи.

– Баал, учуз жаваб тув! – чӀигъар апӀуйи дурари.

Амма сес-дикӀ адайи, сарира жаваб тувурдайи. Дурар, чпи гьязур гъапӀу гъурбан апӀрушвхъан хълицури, ергуйи. 27Лисундин вахтна Илʼяс пайгъамбар дурариин аьлхъюз хъюгънийи:

– Ягъалди чӀигъар апӀинай! Думу заанур ву аьхир! Белки, думу фикрарик кахънашул, чӀат душнашул, ясана сефериъ ашул. Хъа, белки, думу даахнашул ва думу хъиргуб лазим вушул.

28Дурари хъана ягъалди чӀигъар апӀуйи ва, чпин аьдат вуйиганси, ифи гъябгъяйизкьан чиб-чпи турари ва жидйири гьадатӀуйи. 29Лисундин вахтра улдубчӀвнийи, хъа дурари хябяхъдин гъурбан апӀру вахтназкьан гьарйир апӀурайи. Амма сес-дикӀ адайи, сарира жаваб тувурдайи+. 30Думуган Илʼяс пайгъамбри халкьдиз гъапнийи:

– Йиз багахьна гъачай.

Дурар багахьна гъафнийи, ва дугъу дарабгънайи РАББИЙИН гъурбан апӀрушв рас гъапӀнийи. 31Илʼяс пайгъамбри йицӀикьюб гъван гъадагънийи, Якьубдилан тина гъахьи тухмарин кьадаркьан. Думу Якьубдихьна РАББИЙИН «Яв ччвур Израил хьибди» гаф гъафнийи+. 32Думу гъванарикан дугъу РАББИЙИЗ гъурбан апӀрушв дюзмиш гъапӀнийи ва дидин юкьуб тереф кьюб шишал дяхин убшру кьадарнан арх гъеебккнийи. 33Дугъу гакӀвлар албагнийи, йиц паяриз гъубкнийи ва гакӀвлариин дивнийи. 34Хъасин дугъу гъапнийи:

– Юкьуб гвар шту ацӀай ва думу шид вариубгбан гъурбниинра, гакӀвлариинра улубзай.

– Текрар апӀинай, – гъапнийи дугъу.

Ва дурари текрар гъапӀнийи.

– Гьаци шубубпи ражнура апӀинай, – гъапнийи дугъу.

Ва дурари шубубпи ражнура гьаци гъапӀнийи.

35Гъурбан апӀрушвлан шид улдубзурайи ва гьятта архра абцӀнийи. 36Гъурбан апӀру вахт улубкьиган, Илʼяс пайгъамбар дина гъафнийи, ва дугъу гъапнийи:

– РАББИ, Ибрагьимдин, Исакьдин ва Израилин Заанур, Уву Израилиъ Заанур, хъа узу яв гъараваш вуйивал ва гьаму ляхин узу Яв гафниинди апӀувал гъит гъи ашкар ибшри!+
37Гьаму халкьдиз Уву, РАББИ, Заанур вуйивал ва Уву дурарин юкӀвар Увухьна илтӀикӀурайивал аьгъю хьпан бадали, узуз жаваб тув, РАББИ, узуз жаваб тув.

38Думуган завʼан РАББИЙИН цӀа абхънийи ва вариубгбан гъурбан, гакӀвлар, гъванар ва руг гъургнийи, архнаъ айи шидра кмиди имдарди гъабхьнийи. 39Гьадму ляхин дябкъну, вари халкь маш исизди жилиин дабхънийи ва чӀигъар гъапӀнийи:

– РАББИ Заанур ву! РАББИ Заанур ву!

40Илʼяс пайгъамбри дурариз амур гъапӀнийи:

– Баалин пайгъамбрар дисай! Лигай гьа, сарра жин хьуз мигъитанай!

Дурари думу пайгъамбрар гъидиснийи, хъа Илʼяс пайгъамбри дурар Кишон гъярихъна гъурхнийи ва вари йивну гъийихнийи+.

Къурагьвалин аьхир

41Илʼяс пайгъамбри Ахавдиз гъапнийи:

– Гъарах, ипӀин ва убхъ, гьаз гъапиш магьа тӀурфнин сес.

42Ва Ахав ипӀуз ва убхъуз гъушнийи, хъа Илʼяс пайгъамбар Кармил дагъдин кӀакӀниина улдучӀвнийи. Душвʼин жилиина ис алахънийи ва чан кӀул кьамкьаригъ гъивнийи.

43– Гъарах, гьюлин терефназди лиг, – гъапнийи дугъу гъаравашдиз.

Думу гъушнийи ва гъилигнийи.

– ФукӀа адар, – гъапнийи дугъу.

Илʼяс пайгъамбри гъараваш ургуб ражну гъаънийи. 44Ургубпи ражну гъаравашди гъапнийи:

– Гьюллан хлин гагьтӀан аьхюб дару диф гъитӀибккура.

Илʼяс пайгъамбри гъапнийи:

– Гъарах ва Ахавдиз йип: «Фургъникк гьяйвнар ккитӀ ва уву мархьликк ккадрахъуз гъарах».

45Гьадму вахтна зав дифари кӀару гъапӀнийи, микӀ хъивнийи, гужли тӀурфан ккебгънийи, ва Ахав Изреел шагьриз фургъниъди гъушнийи+. 46Хъа Илʼяс пайгъамбриъ РАББИЙИН кьувват убчӀвнийи, ва, валжагъ юкьвнан чӀуликк ккапӀну, Изреелиз ярхи рякъди думу Ахавдин улихьди гъажаргънийи+.

19

Илʼяс пайгъамбар Изавелихьан гьергуб

19^1Ахавди чан хпир Изавеликна Илʼяс пайгъамбри гъапӀубдикан варибдикан ктибтнийи, ва дугъу турихъди Баалин вари пайгъамбрар йивну йикӀуваликанра. 2Изавели Илʼяс пайгъамбрихьна гьамци пуз чархачи[*] гьаънийи:

– Гъит, заанудари узуз ижми жаза туври, эгер закур гьаму вахтназ узу увкан уву пайгъамбрарикан гъапӀуб дарапӀиш.

3Илʼяс пайгъамбриз гучӀ гъабхьнийи ва, чан уьмур къутармиш апӀури, гьергнийи. Ягьудайиъ айи Беэр-Шевайиз хъуркьиган, дугъу гъараваш душваъ гъитнийи+. 4Хъа учв буш чюлиз сад йигъандин рякъюн манзилназ гъушнийи. Думу душвахьна гъафнийи ва ялгъузди айи рукчикк деънийи ва, чаз аьжал ккун апӀури, ккарагнийи:

– Сарун чӀяаьн ву, РАББИ, йиз уьмур гъадабгъ, узу йиз архйиртӀан ужур дарза аьхир+.

5Хъасин Илʼяс пайгъамбар гьадму рукчикк дахънийи ва гъаахнийи. Сабпну малайик дугъак куркӀнийи ва гъапнийи:

– Гъудужв ва ипӀин.

6Илʼяс пайгъамбар кьяляхъ илдицну гъилигнийи – ва магьа дугъан кӀулихъ аржлариин дубжнайи лаваш ва шид айи гажин хъайи. Дугъу уьл гъипӀнийи, шид гъубхънийи ва хъана дахънийи.

7РАББИЙИН малайик кьюбпи ражну гъафнийи, дугъак куркӀнийи ва гъапнийи:

– Гъудужв ва ипӀин, дархьиш рякъ увуз лапра гизаф гъагъиб хьибди.

8Думу гъудужвнийи, гъипӀнийи ва шид гъубхънийи. Гьадму хураг ипӀбиинди думу ягъчӀвур йигъан ва ягъчӀвур йишван рякъюъди гъушнийи, тап Заанурин дагъ Хуривдихъна[*] хъуркьайизкьан.

Илʼяс пайгъамбриз Рабби ашкар хьуб

9Душвахь думу хьараъ учӀвнийи ва гьадушваъ йишв адапӀнийи.

Ва магьа дугъаз РАББИЙИН гаф ашкар шулу:

– Уву мушваъ гьапӀрава, Илʼяс?

10Илʼяс пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Узу РАББИЙИЗ, Заварин Кьувватарин Аьхюриз, юкӀв убгури гъуллугъ гъапӀунза. Израилари Увухъди вуйи йикьрар чӀур гъапӀну, Яв гъурбан апӀрушвар гъарагъну, хъа Яв пайгъамбрар турихъди йивну гъакӀну. Анжагъ сар узу гъузунза, ва дурари узура йивну йикӀуз чарйир агура+.

11РАББИЙИ жаваб тувнийи:

– Гъарах ва дагъдиин РАББИЙИН улихь дийигъ. РАББИ багхьантина гъягъиди!

Ва магьа гъурхулу, кьудратлу микӀру дагълар гъутӀуркӀнийи ва РАББИЙИН улихь гъарзар тикйир гъапӀнийи, амма дидиъ гьеле РАББИ адайи. МикӀран кьяляхъ жилар гъутӀурччвнийи, амма дидиъра гьеле РАББИ адайи. 12Жилар тӀурччвбан кьяляхъ цӀа гъафнийи, дидиъра гьеле РАББИ адайи. ЦӀин кьяляхъ гъюдли фишфишарин сес гъабхьнийи. 13Думу гъеебхьиган, Илʼяс пайгъамбри валжгъихьди маш элебкнийи, гъудужвнийи ва хьаран гурзлиин дийигънийи. Ва дугъахьна сес гъафнийи ва дугъаз гъапнийи:

– Уву мушваъ гьапӀрава, Илʼяс?

14Илʼяс пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Узу РАББИЙИЗ, Заварин Кьувватарин Аьхюриз, юкӀв убгури гъуллугъ гъапӀунза. Израилари Увухъди вуйи йикьрар чӀур гъапӀну, Яв гъурбан апӀрушвар гъарагъну, хъа Яв пайгъамбрар турихъди йивну гъакӀну. Анжагъ сар узу гъузунза, ва дурари узура йивну йикӀуз чарйир агура+.

15РАББИЙИ дугъаз гъапнийи:

– Уву гъафи рякъюъди кьяляхъ хъадарк ва Дамаскдиз буш чюлиантина гъарах. Дина гъафиган, Хазаил, ччим кадатну, Арамдин паччагьди деркк+. 16Гьацира, ччим кадатну, Нимшийин бай Егьу Израилин паччагьди, хъа Авел-Мехола шагьриан вуйи Шафатдин бай Элиш яв кьяляхъ пайгъамбарди деркк+. 17Егьуйи Хазаилин туриккан чӀивиди ккадархьуз гъахьир гьарсар йивну йикӀиди, хъа Элишди Егьуйин туриккан чӀивиди ккадархьуз гъахьир гьарсар йивну йикӀиди+. 18Хъа Узу Израилиъ Баалин улихь кьамкьариина ис дархьи ва дугъан бутариз макар дарапӀу ургуд агъзур инсан гъюрхюнза+.

Элишдиз пайгъамбрин гъуллугъниина дих апӀуб

19Илʼяс пайгъамбар душвхьан гъушнийи. Ва дугъаз Шафатдин бай Элиш гъидихънийи. Дугъу, йицӀикьюд жут йицар ккитӀну, хутӀил хъапӀрайи, хъа учв йицӀикьюдпи жутнахъди гъягъюрайи. Илʼяс пайгъамбар дугъан багхьантина гъушнийи, ва дугъу чан валжагъ Элишдин илипнийи. 20Думуган Элиш, йицар дирчну, Илʼяс пайгъамбрин кьяляхъди гъажаргънийи.

– Адашдиз ва дадайиз баркаллагь пуз ва мак апӀуз узуз ихтияр тув, – гъапнийи дугъу, – хъасин увухъди гъидиза.

– Гъарах, кьяляхъ гъач. Узу уву дерккрадарза, – жаваб тувнийи Илʼяс пайгъамбри+.

21Думуган Элиш кьяляхъ гъушнийи, дугъу жут йицар гъурккнийи. Дурцин гакӀвларин цӀа алапӀнийи, йикк гъубхьнийи ва инсанариз пай гъапӀнийи, ва инсанари думу гъипӀнийи. Дидин кьяляхъ Элиш Илʼяс пайгъамбрихъди гъягъюз рякъюъ учӀвнийи ва дугъан гъараваш гъахьнийи+.

20

Бен-Гьадад дявдиз гьязур хьуб

20^1Арамдин паччагь Бен-Гьададди кьушум уч гъапӀнийи. Дугъахъди сумчӀурна кьюр паччагь, чпин гьяйвнарра, гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънарра хьади, хъайи. Дугъу, дявдиз удучӀвну, Самария кьялаъ тӀапӀнийи+. 2Бен-Гьададди Израилин паччагь Ахавдихьна шагьриз гьамци пуз чан вакилар гьаънийи: 3«Гьамци кӀура Бен-Гьададди: „Яв арс ва гъизил – йиздар ву ва яв хпарикан ва веледарикан ужударсдар – йиздар ву“».

4Израилин паччагьди жаваб тувнийи:

– Уву кӀуруганси ву, йиз агъа паччагь, узу ва узухъ хъайиб вари явдар ву.

5Вакилар хъана Ахав паччагьдихьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Гьамци кӀура Бен-Гьададди: «Узу увухьна яв арс ва гъизил, яв хпар ва бицӀидар тӀалаб апӀуз гьаънийза. 6Хъа закур гьаму вахтназди яв гъала ва яв багахь гъуллугъ апӀурайидарин хулар ахтармиш апӀуз гъаравашар гьаъдиза. Дурари чпиз кьабул гъабхьиб вари бисиди ва чпихьди гъабхиди».

7Израилин паччагьди Израилин вари гьюрматлу яшлуйириз дих гъапӀнийи ва дурариз гъапнийи:

– Лигай, гьаму касди писвал абгура! Дугъу йиз хпар ва бицӀидар, йиз арс ва гъизил чаз хуз гьаиган, узу ваъ гъапундарза+.

8Вари гьюрматлу яшлуйири ва вари халкьди паччагьдиз гъапнийи:

– Дугъахъ мехъебехъан ва дугъу кӀуруб мапӀан.

9Думуган паччагьди Бен-Гьададдин вакилариз жаваб тувнийи:

– Йиз агъа паччагьдиз йипай: «Уву сабпи ражну яв гъаравашдикан тӀалаб апӀруб узу апӀурза, хъа му тамам апӀуз шулдарзухьан».

Вакилар гъушнийи ва гьаму жаваб Бен-Гьададдихьна гъурубкьнийи. 10Думуган Бен-Гьададди Ахавдиз гьамци пуз гьаънийи:

– Эгер Самарияйикан йиз инсанариз гьарсариз саб карк тувуз рюкъ гьубкӀну гъубзиш, гъит заанудари узуз ижми жаза туври!

11Израилин паччагьди жаваб тувнийи:

– Йипай дугъаз: «Дявдин палат алабхьурайи эскер гъалибвалин кьяляхъ палат илдибтурайирси шад духьну ккундар».

12Бен-Гьадад му гафарихъ, дугъуна паччгьари чпин чадрарикк убхъурайиган, хъпехънийи, ва дугъу чан инсанариз амур гъапӀнийи:

– Дявдиз гьязур йихьай!

Ва дурар шагьриин алархьуз гьязур гъахьнийи.

Арамарин сабпи магълубвал

13Гьадму вахтнан арайиъ Израилин паччагь Ахавдихьна пайгъамбар гъафнийи ва дугъаз хабар дебккнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Гьаму зурба кьушум рябкъюравуз? Гъи думу Узу яв хилиз тувидиза, ва увуз Узу РАББИ вуйивал аьгъю хьибдивуз».

14– Хъа шли думу ляхин апӀиди? – гьерхнийи Ахавди.

Пайгъамбри жаваб тувнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Вилаятарин регьбрарин жигьил гъаравашари».

– Хъа шли ккебгъиди дяви? – гьерхнийи дугъу.

– Уву, – жаваб тувнийи пайгъамбри.

15Думуган Ахавди вилаятарин регьбрарин жигьил гъаравашариз дих гъапӀнийи, кьюдваржна сумчӀурна кьюр касдиз. Хъасин дугъу имбу вари израилар уч гъапӀнийи – уьмуми гьисабниинди ургуд агъзур кас. 16Дурар дявдиз лисунган, Бен-Гьададди ва дугъахъди йикьрариъ айи сумчӀурна кьюр паччагьди чпин чадрарикк бегьемди дубхънайиган, удучӀвнийи. 17Регьбрарин жигьил гъаравашар улихь гьучӀвнайи.

Бен-Гьададди гюзчйир гьаънайи, ва дурари дугъаз хабар дебккнийи:

– Самарияйиан инсанар удучӀвура.

18Дугъу гъапнийи:

– Дурар ислягьвалиинди дуфнашра, дявдиинди дуфнашра, чӀивиди дисай.

19Вилаятарин регьбрарин жигьил гъаравашар ва дурарин кьяляхъди гъюрайи израилин кьушум шагьриан удучӀвнайи. 20Дурарикан гьарсари чаз къаршуди айир йивну гъакӀнийи, ва арамар гьергнийи, хъа израилар дурарихъ хъергнийи, амма Арамдин паччагь Бен-Гьадад жара атлуйирихъди сатӀиди гьяйвнариинди къутармиш гъахьнийи. 21Израилин паччагь улихь гъушнийи, гьяйвнар ва гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънар терг гъапӀнийи ва арамариз гъагъи зарарар тувнийи.

Арамарин кьюбпи магълубвал

22Израилин паччагьдихьна пайгъамбар гъафнийи ва дугъаз гъапнийи:

– Яв йишв мюгькам апӀин ва, уву фу дапӀну ккундуш, лиг, гьаз гъапиш гъюру хьадукра Арамдин паччагь хъана увʼин алархьиди+.

23Гьадму вахтна Арамдин паччагьдин багахь гъуллугъ апӀурайидари дугъаз насигьятар тувуйи:

– Дурарин Заанур – му дагъларин Заанур ву, гьаддиз дурар ухьухъди кьадарсуз гужлидар ву. Хъа эгер ухьу дурарихъди дюзендиин дяви гъапӀиш, ухьу дурартӀан мумкинсузди гужлидар хьиди. 24Гьамци апӀин: кьушмариъ вари паччгьар чпин йишварилан алдаъ ва дурар жара кьушмин аьхюдарихъди дигиш апӀин. 25Хъана яв талаф гъабхьибсиб кьушум уч апӀин – ухьу Израилихъди дяви апӀбан бадали, гьяйвнин ерина гьяйван, гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънин ерина гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургъун. Думуган ухьу дурарихъди дюзендиъ дяви апӀидихьа ва дурартӀан мумкинсузди гужлидар хьидихьа.

Паччагь дурарихъди рази гъахьнийи, ва дугъу гьаци гъапӀнийи.

26Хъасин хьадукра Бен-Гьададди арамар уч гъапӀнийи ва Израилихъди дяви апӀуз Афекдихъна гъушнийи+. 27Израиларра уч гъапӀиган ва дурариз сурсатар ва дявдин тадарукар тувиган, дурар арамариз гъаншарди удучӀвнийи. Израилар арамарин улихь цӀигьарин кьюб бицӀи лижси бина йивну дийигънайи, хъа арамарин кьушми вари дере абцӀнайи.

28Заанурин инсан Израилин паччагьдихьна гъафнийи ва дугъаз гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Арамари кӀураки, РАББИ дагъларин Заанур ву, хъа дюзенарин Заанур дар. Гьаддиз Узу гьадму зурба кьушум яв хилиз тувидиза ва учвуз Узу РАББИ вуйивал аьгъю хьибдичвуз».

29Дурар ургуд йигъан сар сариз къаршуди дийигънийи. Ва ургудпи йигъан дяви ккебгънийи. Израилари сад йигъандин арайиъ арамарин варж агъзур пияда эскрар талаф гъапӀнийи. 30Имбудар Афек шагьризди гьергнийи, душваъ дурарикан къанна ургуд агъзур эскриинди цал алабхънийи. Бен-Гьададра шагьриз гьергнийи ва саб хулаъ жин гъахьнийи.

Ахавди Бен-Гьададдиз рягьим апӀуб

31Бен-Гьададдин багахь гъуллугъ апӀурайидари дугъаз гъапнийи:

– Хъебехъ, учуз Израилин паччгьар рягьимлудар вуйиваликан гъеебхьунчуз. Учуз Израилин паччагьдихьна йирси ва гъячӀяргъю палтарикди ва гардандиъ тӀурнар ади гъягъюз ихтияр тув. Белки, дугъу яв уьмриз рягьим апӀур.

32Ва гъячӀяргъю палтарикди ва гардандиъ тӀурнар ади дурар Израилин паччагьдихьна гъафнийи ва гъапнийи:

– Яв гъараваш Бен-Гьададди кӀура: «Ккун апӀурза, узу чӀивиди гъит».

Паччагьди жаваб тувнийи:

– Думу чӀивиди имийинхъа? Думу йиз чве ву.

33Вакилариз думу гафариъ рягьимлу лишан гъябкънийи ва гьялакди думу гафнан тереф гъибиснийи:

– Ав, Бен-Гьадад яв чве ву! – гъапнийи дурари.

– Гъарахай, думу хъади гъачай, – гъапнийи паччагьди.

Бен-Гьадад чахьна гъафиган, Ахавди думу чан гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургъниъ итнийи.

34– Йиз адашди яв адашдихьан гъидису шагьрар кьяляхъ апӀидиза, – гъапнийи Бен-Гьададди. – Увхьан Дамаскдиъ, йиз адашдихьан Самарияйиъси, базрар арццуз шулвухьан.

Ахавди жаваб тувнийи:

– Дицисдар шартӀариинди узу уву деетурза.

Ахавди дугъахъди йикьрар гъийитӀнийи ва думу деетнийи+.

Пайгъамбри Ахавдиз тягьна йивуб

35РАББИЙИН гафниинди сар пайгъамбри чан дустраз гъапнийи:

– Ккун апӀурза, узуз йив.

Хъа думу рази гъахьундайи.

36Думуган пайгъамбри гъапнийи:

– Уву РАББИЙИХЪ хъпехъундарва, гьаддиз уву, узхьан гъушубси, асланди йикӀиди.

Ва думу кас пайгъамбрихьан гъушубси, дугъаз гъаншарди аслан ккутӀубччвнийи ва думу гъячӀяргънийи+. 37Пайгъамбри жара инсан гъагнийи ва гъапнийи:

– Ккун апӀурза, узуз йив.

Дугъу пайгъамбриз гъивнийи ва зийнар гъапӀнийи. 38Думуган пайгъамбар гъушнийи ва рякъюхъ, паччагьдиз ккилигури, дийигънийи. Дугъу кӀулʼин илипруб чан улариъ ипнайи. 39Паччагь багхьантина гъягъруган, дугъу паччагьдиз чӀигъар гъапӀнийи:

– Узу, яв гъараваш, дявдин яцӀаъ гъахьнийи, ва узухьна йисир хъади эскер гъафнийи ва гъапнийи: «Гьаму гъаравликк гъит. Эгер думу гъудургиш, дугъан уьмрихъанди яв уьмур дивдива, ясана талант[*] арснан тувдива»+. 40Хъа узу гагь мушвахь, гагь тушвахь машгъулди имиди, йисир гьергнийи.

– Гьациб хьибди увуз жаза, – гъапнийи Израилин паччагьди, – Уву думу яв мелзналан гъапунва+.

41Думуган пайгъамбри уларилан кӀулʼин илипруб чкиди уьлчӀюбгънийи, ва Израилин паччагьдиз думу пайгъамбрарикан сар вуйивал аьгъю гъабхьнийи. 42Пайгъамбри паччагьдиз гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Узу нянайикк ккаънайи инсан деетунва. Гьаддиз дугъан уьмрихъанди яв уьмур дивдива, хъа дугъан халкьдихъанди – яв халкь».

43Хъял кубчӀвну ва маш чӀур дапӀну, Израилин паччагь Самарияйин гъалайиз кьяляхъ хътаркнийи.

21

Навотдин тӀумтӀин багъ

21^1Саб кьадар вахтналан гьамцдар гьядисйир гъахьнийи. Изреелиан вуйи Навотдиз Самарияйин паччагь Ахавдин Изреелиъ айи гъалайин гъвалахъ тӀумтӀин багъ айи. 2Ахавди Навотдиз гъапнийи:

– Яв тӀумтӀин багъ узуз бистан апӀуз ча, думу йиз гъалайин гъвалахъ ерлешмиш дубхьна аьхир. Дидин ерина узу увуз думутӀан ужуб тӀумтӀин багъ туварза. Эгер ккундуш, дидин кьимат туварзавуз+.

3Навотди жаваб тувнийи:

– Узу йиз абйирин ирс тувуз РАББИЙИ узуз амур дарапӀри.

4Ахав хулаз маш чӀур дапӀну ва хъял кади гъушнийи, гьаз гъапиш Изреелиан вуйи Навотди гъапнийи: «Узу йиз абйирин ирс увуз тувидарза». Думу ахникк дахънийи, ва дугъу маш гьибицнийи, хураг ипӀуз ваъ кӀуйи+.

5Дугъан хпир Изавел дугъахьна гъафнийи ва гьерхнийи:

– Гьаз дици маш чӀур дапӀнава? Гьаз хураг ипӀурдарва?

6Ахавди дугъаз жаваб тувнийи:

– Гьаз гъапиш узу Изреелиан вуйи Навотдиз гъапунза: «Узуз тӀумтӀин багъ масу тув, ясана, увуз ккундуш, дидин ерина жара багъ туварзавуз». Хъа дугъу гъапнийи: «Узу увуз тӀумтӀин багъ тувидарза».

7Дугъан хпир Изавели гъапнийи:

– Хъа Израилин паччагьси уву гъахурайвахъа? Гъудужв ва хураг ипӀин! Зирек йихь, узу Изреелиан вуйи Навотдин тӀумтӀин багъ явуб апӀидиза.

8Дугъу Ахавдин ччвурнахъан кагъзар гъидикӀнийи, дурарин зиин мугьур гъивнийи ва Навотдин шагьриъ яшамиш шулайи гьюрматлу яшлуйириз ва машгьур ксариз хътаънийи+. 9Кагъзариъ дугъу гъидикӀнийи:

«Ушв бисру йигъ мялум апӀинай ва халкь уч апӀинай. Навот халкьдин арайиъ гьюрматлу йишвʼин дитай. 10Хъа дугъан гъаншариъ кьюр мердимазар дитай, ва гъит дурари шагьидвал апӀри, Навотди Заанурра, паччагьра биябур гъапӀну кӀури. Хъасин думу душвʼан адагъай ва йикӀайизкьан гъванар йивай».

11Навотдин шагьриъ яшамиш шулайи гьюрматлу яшлуйири ва машгьур ксари чпиз кагъзариъ Изавели амур гъапӀганси гъапӀнийи. 12Дурари ушв бисру йигъ мялум ва халкь уч гъапӀнийи. Навот халкьдин арайиъ гьюрматлу йишвʼин дитнийи. 13Хъасин кьюр мердимазар гъафнийи, дугъан гъаншариъ деънийи, ва дурари Навотдик халкьдин улихь тахсир кипнийи:

– Навотди Заанурра, паччагьра биябур гъапӀнийи.

Дидин кьяляхъ Навот шагьрин гъирагъдиз адагънийи ва гъванар йивури гъакӀнийи. 14Хъасин дурари Изавелиз хабар дебккуз гьаънийи:

– Навот гъвандихь гьитну, ва думу гъакӀну.

15Навот гъванар йивури йикӀбакан гъеебхьубси, Изавели Ахавдиз гъапнийи:

– Гъудужв ва Изреелиан вуйи Навотди увуз масу тутруву тӀумтӀин багъ бис. Навот сарун чӀивиди имдар, думу дукӀна.

16Навот дукӀнайиваликан гъеебхьиган, Ахав гъудужвнийи ва Навотдин тӀумтӀин багъ чаз бисуз гъушнийи.

Ахавдикан ва Изавеликан шлуб Илʼяс пайгъамбри вахт ккимиди пуб

17Тишбайиан вуйи Илʼяс пайгъамбрихьна РАББИЙИН гаф гъафнийи:+

18– Самарияйиъ паччагьвал апӀурайи Израилин паччагь Ахавдиз гъаншарди гъарах. Думу гьамусяаьтна Навотдин тӀумтӀин багъдиз думу чаз бисуз дуфна. 19Дугъаз йип: «Уву инсан йивну гъакӀунва, хъа гьамус дугъан мутмура бисурава?» Хъасин йип дугъаз: гьамци кӀура РАББИЙИ: «Хуйири Навотдин ифдиз мелз гъиву йишвахь хуйири яв ифдизра мелз йивиди!»+

20Ахавди Илʼяс пайгъамбриз гъапнийи:

– Гьаци, увуз узу гъидихъунвуз, йиз душман!

– Гъидихъунзуз, – жаваб тувнийи дугъу, – гьаз гъапиш уву РАББИЙИН уларикк писвал апӀуз кьаст гъапӀунва. 21Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Узу увʼин бала алапӀидиза. Узу яв наслар тӀанкь апӀидиза ва Ахавдихъ хъайи фунур вушра жилижви – лукӀра, азадди вуйирра – терг апӀидиза+. 22Узу яв тухум Наватдин бай Яравамдин тухумдиз ва Ахияйин бай Баашайин тухумдиз ухшар апӀидиза, гьаз гъапиш уву Узук хъял капӀунва ва Израилиз гунгьихьна ял гъапӀунва»+. 23Гьацира Изавеликан РАББИЙИ кӀура: «Хуйири Изавел Изреелин цаликк ккучӀвуркьиди»+. 24Ахавдин инсанарикан шагьриъ кечмиш гъахьидар хуйири ккучӀвуркьиди, хъа хутӀлиъ кечмиш гъахьидар жакьвари удудиди+.

25(Чан хпир Изавели хъаъну, РАББИЙИН уларикк писвал апӀуз кьаст гъапӀу Ахавдиз барабар вуйир гьеле гъахьундайи+. 26Израиларихьан РАББИЙИ гьутӀуркку амореяриси, бутариз ибадат апӀури, дугъу учв гизаф хявиди гъахуйи.)+

27Ахавди, гьаму гафар гъеерхьиган, чаин али палтар гъячӀяргънийи, йирси палат алабхьнийи ва ушвар дисуйи. Думу йирси палатдиккди ахуйи ва маш чӀуруди лицуйи.

28Тишбайиан вуйи Илʼяс пайгъамбрихьна РАББИЙИН гаф гъафнийи:

29– Йиз улихь Ахав фици мютӀюгъ гъахьнуш, увуз гъябкъюнвуз? Йиз улихь мютӀюгъ хьувализ лигну, Узу дугъʼина учв чӀивиди имиди бала алапӀидарза, хъа дугъан тухумдиина дугъан балин уьмрин вахтна бала алапӀидиза+.

22

Михей пайгъамбри Ахавдиин улубкьрубдикан вахт ккимиди пуб

22^1Шубуд йисан Арамдин ва Израилин арайиъ дяви гъабхьундайи. 2Хъа шубудпи йисан Ягьудайин паччагь Югьушафат Израилин паччагьдихьна гъушнийи+.

3Израилин паччагьди чаз гъуллугъ апӀурайидариз гъапнийи:

– Галааддин Рамот ихьуб вуйиваликан учвуз аьгъдаричвузхъа, амма ухьу думу Арамдин паччагьдихьан тадабгъуз чарйиркьан зигурадархьа?

4Дугъу Югьушафатдихьан гьерхнийи:

– Галааддин Рамот бадали дяви апӀуз узухъди гъягъидива?

Югьушафатди Израилин паччагьдиз жаваб тувнийи:

– Уву фици вуш, узура гьаци, йиз халкь – яв халкь, йиз гьяйвнар – яв гьяйвнар+.

5Гьацира Югьушафатди Израилин паччагьдиз гъапнийи:

– Сифте РАББИЙИХЬАН насигьят гъадабгъ.

6Израилин паччагьди пайгъамбрар уч гъапӀнийи – вари юкьудварж касдихьна – ва дурарихьан гьерхнийи:

– Галааддин Рамотдиз дяви апӀуз гъягъюза, дарш ваъ?

– Гъарах, – жаваб тувнийи дурари. – Раббийи думу паччагьдин хилиз тувиди+.

7Амма Югьушафатди гьерхнийи:

– Мушваъ ухьу гьерхуз шлу РАББИЙИН пайгъамбар сарун адарин+?

8Израилин паччагьди Югьушафатдиз жаваб тувнийи:

– Ухьхьан чаллантина РАББИЙИХЬАН гьерхуз шлу сарсана инсан а. Хъа узуз думу дяркънукьан ккундарзуз, гьаз гъапиш дугъу, узкан шлуб улихь ккимиди кӀуруган, гьеле саб вахтнара ужуб гъапундарзуз, анжагъ харжибтӀан. Думу Имлайин бай Михей ву.

– Паччагь, уву дици макӀан, – гъапнийи Югьушафатди.

9Думуган Израилин паччагьди кьушмин аьхюдарикан сариз дих гъапӀнийи ва гъапнийи:

– Тядиди Имлайин бай Михей хъади гъач.

10Паччгьарин палтар алахьнайи Ягьудайин паччагь Югьушафат ва Израилин паччагь Самарияйин урнарихъ раццаъ гьарсар чан тахтниин деънайи. Хъа вари пайгъамбрари дурариз шлубдикан вахт ккимиди кӀурайи.

11Гьаци, Кенаанайин бай Цедекияйи чаз рукьан кӀарчар ктаънийи ва гъапнийи:

– Гьамци кӀура РАББИЙИ: «Му кӀарчарихъди арамариз, дурар терг хьайизкьан, йивидива».

12Имбу вари пайгъамбрарира гьаддикан кӀуйи:

– Галааддин Рамотдиин алжагъ ва гъалибчи йихь. РАББИЙИ думу шагьур мумкинсузди паччагьдин хилиз тувиди.

13Михей пайгъамбриз дих апӀуз гьаънайири дугъаз гъапнийи:

– Хъебехъ, имбу пайгъамбрари варидари паччагьдиз хъуркьувал шлуваликан кӀура. Гъит, яв гафра гьадрарин гафнахъди сабси ибшри, ужуди шлуваликан йип.

14Амма Михейи гъапнийи:

– РАББИЙИИНДИ ху апӀурза, узукна РАББИЙИ фу гъапиш, гьадмутӀан пидарза.

15Михей гъафиган, паччагьди дугъхьан гьерхнийи:

– Михей! Галааддин Рамотдихъди дяви апӀуз гъягъюча, дарш гъягъюдарча?

– Гъарах, гьелбетда, ва гъалибчи йихь, – жаваб тувнийи дугъу. – РАББИЙИ мумкинсузди думу шагьур паччагьдин хилиз тувиди!

16Амма паччагьди дугъаз гъапнийи:

– РАББИЙИН амриинди вуйи гьякьтӀан фукӀа жараб дарпуз уву ху апӀуз швнубан мажбур апӀуза?

17Думуган Михейи жаваб тувнийи:

– Узуз вари Израил, марччлихъан хъадру марччарси, дагълариъ дарабгъну гъябкъюнзуз. Ва РАББИЙИ дупна: «Дурарин агъа адар. Гъит, гьарсар ислягьвалиинди чпин хулаз хъадаркри».

18Израилин паччагьди Югьушафатдиз гъапнийи:

– Узу увуз гъапундайинхъа, дугъу узкан шлубдин гьякьнаан вахт ккимиди фукӀа ужуб кӀурдар, анжагъ харжибтӀан?

19Михейи гъапнийи:

– Гьаци, РАББИЙИН гафнахъ хъебехъ. Узуз РАББИ Чан тахтниин деънади гъяркъюнзуз, Дугъхьан арчул ва гагул терефнаъ дийибгънайи чан заварин кьушумра хъади+. 20РАББИЙИ гъапнийи: «Ахав Галааддин Рамотдиз гъягъюз, душваъ думу йикӀбан бадали, шли алдатмиш апӀиди?» Сари саб, тмунури жараб кӀуйи. 21Аьхирки фициб-вуш жин удубчӀвнийи ва РАББИЙИН улихь дийибгънийи, ва диди гъапнийи: «Узу думу алдатмиш апӀидиза». 22«Фици?» – гьерхнийи РАББИЙИ. «Узу гъябгъидиза ва дугъан вари пайгъамбрарин мелзниин кучӀлин жин хьибдиза», – гъапнийи диди. «Ав, увхьан думу ляхин хъуркьувалиинди кӀулиз адабгъуз ва думу алдатмиш апӀуз хьибдивухьан, – гъапнийи РАББИЙИ. – Гъарабх ва гьаци апӀин». 23Ва магьа РАББИЙИ гьаму яв вари пайгъамбрарин мелзниин кучӀлин жин алапӀна. Хъа РАББИЙИ увуз бала улупна.

24Думуган Кенаанайин бай Цедекияйи, Михейихьна дуфну, дугъан гарцӀликкан бачӀ гъивнийи.

– Увухъди гафар апӀуз РАББИЙИН Рюгь, узхьан гьудучӀвну, увухьна фици гъафну? – гьерхнийи дугъу.

25Михейи жаваб тувнийи:

– Думу яв хуларин айтӀан хулаъ уву душмнарихьан жин гъахьи йигъан аьгъю хьибдивуз+.

26Думуган Израилин паччагьди амур гъапӀнийи:

– Михей дисай ва шагьрин гьякимдар Амондихьна ва паччагьдин бай Юашдихьна кьяляхъ гъайихай. 27Дурариз йипай: «Гьамци кӀура паччагьди: гьаму кас зиндандиъ итай ва дугъаз, узу ягъурлувалиинди кьяляхъ хътаркайизкьан, гашу даркӀузситӀан уьл ва шид мутуванай».

28Михейи гъапнийи:

– Эгер уву ягъурлувалиинди кьяляхъ хътаркиш, РАББИЙИ йиз мелзналан дарпиб гьисаб ибшри.

Ва дугъу хъана гъапнийи:

– Гъит, вари халкьариз гьаму ебхьри!

Галааддин Рамотдиъ Ахав талаф хьуб

29Израилин паччагь Ягьудайин паччагь Югьушафатдихъди сатӀиди Галааддин Рамотдиин алархьнийи. 30Израилин паччагьди Югьушафатдиз гъапнийи:

– Узу дявдиъ палтар гьюдюхну учӀвидиза, хъа уву паччагьвалин палтар алахьну гъуз.

Израилин паччагьди палтар гьюдюхнийи, ва думу дявдиъ учӀвнийи+.

31Хъа Арамдин паччагьди гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънарин сумчӀурна кьюр аьхюриз амур гъапӀнийи:

– Израилин паччагьдихъдитӀан савайи, сарихъдира, я эскрарихъди, я аьхюдарихъди, дяви мапӀанай.

32Гьяйвнар ккитӀнайи дявдин аьрабйирин аьхюдариз Югьушафат гъяркъиган, дурари фикир гъапӀнийи: «Гьелбетда, гьаму ву Израилин паччагь». Дурар, дугъʼин алархьбан бадали, илтӀикӀнийи, хъа Югьушафатди чӀигъ гъапӀнийи. 33Гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургънарин аьхюдариз думу Израилин паччагь даруб гъябкънийи, ва дурари дугъахъ хъчӀарккувал дебккнийи. 34Амма шли-вуш дерккучӀимриз гъизигнийи ва дюшюшдиан Израилин паччагьдиз зиян гъапӀнийи, гьаз гъапиш чӀимир дявдин палатди дюбхну адру йишвак кубкӀнийи.

Паччагьди чан фургъунчийиз гъапнийи:

– Кьяляхъ илтӀикӀ ва узу дявдиан адагъ! Узуз зиян дубхьназуз.

35Амма кчӀихуб ярхи йигъ гъизгъинди гъубшнийи, ва паччагь арамарин улихь чан фургъниъ дийигъуз мажбур гъахьнийи. Зийниан фургънизди ифи удубзурайи, ва хябяхъган думу кечмиш гъахьнийи. 36Ригъ алабхъруган, кьушмин зиин гьарай тарабгънийи:

– Гъит, гьарсар чан шагьриз, гьарсар чан жилиина кьяляхъ хъадаркри!

37Паччагь гъакӀнийи ва Самарияйиз гъахнийи, душваъ думу накьвдик кивнийи. 38Хъа гьяйвнар ккитӀнайи дявдин фургъун Самарияйин кьяппйир жикӀру даграрикан сабдиъ гъижибкӀнийи. РАББИЙИХЬАН гъафи гафнаъ дупнайиганси, хуйири паччагьдин ифдикан мелзар ктатнийи+.

39Ахавдин паччагьлугъвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъу гъапӀу ляхнарикан, гьадму гьисабнаан дугъу тикмиш гъапӀу ва филин кӀурбарихъди гъабалгу гъалайикан, ва дугъу тикмиш гъапӀу шагьрарикан «Израилин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна.

40Ахав чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Ахазия гъахьнийи.

Югьушафат – Ягьудайин паччагь

41Асайин бай Югьушафат Израилин паччагь Ахавдин паччагьвалин юкьудпи йисан Ягьудайин паччагь гъахьнийи+. 42Паччагь шлуган, Югьушафатдин сумчӀурна хьуд йис вуйи, ва дугъу Ерусалимдиъ къанна хьуд йисан паччагьвал гъапӀнийи. Дугъан дадайиз Шилхийин риш Азува кӀуйи. 43Думу варибдиъ чан адаш Асайин рякъяриъди гъягъюйи ва, РАББИЙИН уларикк гьякьди вуйиб апӀури, дурарилан улдучӀвурдайи. Амма тепйириин али гирами йишвар терг гъапӀундайи, ва халкьди душвариина гъурбнар хувал ва душвариин ицци ниъ хъайи шейʼар ургувал давам апӀуйи+. 44Гьацира Югьушафатди Израилин паччагьдихъди ислягьвалин йикьрар гъийитӀнийи.

45Югьушафатдин паччагьвалин вахтнан жара гьядисйирикан ва дугъан хъуркьуваларикан, ва дугъан дявдиъ улупу гьунарарикан «Ягьудайин паччгьарин тарихарин китабдиъ» дибикӀна. 46Чан адаш Асайин вахтна ибадатханйириъ гъузу кьяппа жилар дугъу терг гъапӀнийи+.

47Эдумдиъ паччагь адайи, душваъ гьюкумдарвал Ягьудайин паччагьди деркку регьбру апӀуйи+.

48Гъизил хуз Офириз гъягъбан бадали, Югьушафатди Таршиш жюрейин гимйирин[*] десте тикмиш гъапӀнийи, амма дурар гъягъюз хъуркьундайи, гьаз гъапиш багъри Эцион-Гевер портдиъ гъюргънийи+.

49Думуган Ахавдин бай Ахазияйи Югьушафатдиз гъапнийи:

– Гъит, йиз инсанар яв инсанарихъди сатӀиди гьюлериина гимйириъди гъарахри.

Амма Югьушафатдиз думу ляхин ккун гъабхьундайи.

50Югьушафат чан архйирихъди фаракьат гъахьнийи ва чан арха Давуддин Шагьриъ дурарихъди кивнийи. Дугъан ерина паччагь дугъан бай Ярам гъахьнийи.

Ахазия – Израилин паччагь

51Ахавдин бай Ахазия Ягьудайин паччагь Югьушафатдин паччагьвалин йицӀиургудпи йисан Самарияйиъ Израилин паччагь гъахьнийи. Дугъу Израилиъ кьюд йисан паччагьвал гъапӀнийи. 52Дугъу РАББИЙИН уларикк писвал апӀуйи, гьаз гъапиш чан адашдинна дадайин рякъяриъди ва Израилиз гунгьихьна ял гъапӀу Яравамдин, Наватдин балин, рякъяриъди гъягъюйи. 53Чан адашдиси, Ахазияйира Баализ гъуллугъ ва ибадат апӀуйи ва Израилин Заанур вуйи РАББИЙИК хъял капӀуйи.

* 1:7 Церуя: Давуд паччагьдин багахьлу дишагьли.

* 1:12 Къутармиш апӀуб: балайихьан уьрхюб.

* 1:34 Зейтундин ччим кадатри: Лиг 1 Пачч. 9:16.

* 1:38 Керетар ва пелетар: Давуд паччагьдин ихтибарлу эскрар.

* 1:39 РАББИЙИН Чадур: Заанурин амриинди Муса пайгъамбри тикмиш гъапӀу ибадат апӀрушв. Сулейман паччагьди РАББИЙИН Хал тикмиш апӀайиз, думу чадурин улихь Заануриз гъурбнар апӀуйи. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйиризтӀан думу чадрин айитӀ учӀвуз ихтияр адайи.

* 1:41 Дем: ипӀруб-убхъруб гьивувал.

* 1:50 Гъурбан апӀрушван кӀарчар: дурар йифрикан дапӀнайидар ва юкьуб мурччвахъ дивнайидар вуйи. Дурарихъан хъичӀихнайирик кучуз гъадагъа вуйи.

* 2:22 Дугъаз паччагьлугъра тӀалаб апӀин: Давуддин хпир гъахьи Авишаг хпирди гъадагъбиинди Адонияйиз паччагь хьуз ккундийи.

* 2:26 Заанурин сундух: израиларин асас гирами шейъ, гакӀвликан кадапӀнайи ва гъизилихъди дабалгнайи ишикӀ. Дидиъ Заанури, Израилин халкьдихъди йикьрар йибтӀруган, Синай дагъдиин Мусайиз туву 10 табшуругъ утӀурчнайи гъвандин кьюб шиб айи. Сундхин гъапгъиин гъизиликан кадаънайи хлинццар гьатӀарццнайи кьюб малайик-херувим алийи.

* 2:27 Лиг 1 Пачч. 2:27-36.

* 2:31 Муса пайгъамбрин Къанунди бязи дюшюшариъ, мисалназ, кьаст ади инсан йивну гъакӀиш, гъурбан апӀрушван кӀарчарихъан хъичӀихнайирра йивну йикӀуз ихтияр тувуйи.

* 3:15 Демдин гъурбнар: Му жюре гъурбнар Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар ипӀбар-ухбариинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну.

* 4:5 Сардар: паччагьди гьюкум апӀуз вилаятарикан сабдиъ дерккнайир.

* 4:13 Рагъ: урнар хъяркъюз хъипру алат.

* 4:25 Дандихъан Беэр-Шевайихъна: Дан кафарийиъ, Беэр-Шева кьиблайиъ айи шагьрар гъахьну, му вари Израилиъ кӀуру гаф ву.

* 6:1 Ихь эрайиз улихьна тахминан 966-пи йисан хьадукра.

* 6:2 Саб юкӀ тахминан 50 см ву. Яни РАББИЙИН Хал ярхишнаъ 30 м, яркьушнаъ 10 м ва ягълишнаъ 15 м алиб вуйи.

* 7:2 Саб юкӀ тахминан 50 см ву. Яни Сулеймандин гъала ярхишнаъ 50 м, яркьушнаъ 25 м ва ягълишнаъ 15 м алиб вуйи.

* 7:26 Кьюд агъзур бат: тахминан 44 агъзур литр.

* 7:27 Кемшрин аьраба: 405-пи машнак кайи шиклиз лиг.

* 7:38 ЯгъчӀвур бат: тахминан 800 литр.

* 8:2 Пажарин машквар: му жугьдарин асас машкврарикан саб ву. Думу машкврин вахтна жугьдар саб гьяфтайиъ пажарикк яшамиш шуйи. Диди дурариз Египетдиан Ханаандиз гъюруган чиб яшамиш шули гъахьи пажар кӀваин апӀуйи. Гьацира думу машквариинди чпиз бегьер тувбан жугьдари Заануриз аферин кӀуйи.

* 8:2 Этаним: чвлин эвелин ваз.

* 8:4 Гюрюшнан Чадур: аанурин амриинди Муса пайгъамбри тикмиш гъапӀу ибадат апӀрушв. Сулейман паччагьди Раббийин Хал тикмиш апӀайиз, думу чадурин улихь Заануриз гъурбнар апӀуйи. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйиризтӀан думу чадурин айитӀ учӀвуз ихтияр адайи.

* 8:4 Левитар: Заанурин гъуллугъчйирси, думу инсанарра Левийин наслиан вуйи.

* 8:8 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 8:63 Демдин гъурбан: Му жюре гъурбнар Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар ипӀбар-ухбариинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну.

* 9:6 Бутар: Заанурси гьисаб апӀури гъахьидар.

* 9:14 Варжна къаб талант: тахминан 4 тонн.

* 9:21 Гъира: китаб гъибикӀу вахтнакан кӀура.

* 9:28 Юкьуд варжна къаб талант: тахминан 14 тонн.

* 10:10 Варжна къаб талант: тахминан 5 тонн.

* 10:12 Арфйир ва лирйир: мукьмар йивру алатар.

* 10:14 Йирхьудваржна йирхьцӀурна йирхьуб талант: тахминан 23 тонн.

* 10:16 Йирхьудварж шекел: тахминан 7 килограмм.

* 10:17 Гьарсабдиз шубуб мина: тахминан килограмна гьацӀ.

* 10:22 Таршиш жюрейин гимйир: ярхлаз гъягъюз ва гизаф вахтна шитʼин гъузуз шлу гимйир.

* 10:29 Йирхьудварж шекел: тахминан 7 килограмм.

* 10:29 Варжна хьуцӀурихъ шекел: тахминан 2 килограмм.

* 12:32 Муса пайгъамбрин Къанундиз асас, Израилин халкьди, 7-пи вазлин 15-пи йигълан хъюгъну, Пажарин машквар къайд дапӀну ккундийи. Яравамди дици халкь Ерусалимдиз гьадму машквриз дурубшбан бадали гъапӀнийи.

* 14:15 Ашерайиз мурхьлар: Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

* 14:24 Кьяппа-жилижвуварра Жилижвувари кьяппавал апӀуб бегьерлувалин бутариз гъуллугъ апӀбан аьдатарикан саб вуйи.

* 15:29 Ахия пайгъамбри дидкан улихь ккимиди гъапнийи (лиг 3 Пачч. 14:7-11).

* 16:24 Кьюб талант: тахминан 72 килограмм.

* 16:31 Баал: ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари ибадат апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

* 16:34 Нундин бай Гьисайин мелзналан РАББИЙИ гъапи гафниинди: Муса пайгъамбрихъна регьбер гъахьи Нундин бай Гьисайи, Ерихон шагьур шли цӀийикӀултӀан тикмиш апӀури гъахьиш, думу чан баярихъ мягьрум шлуваликан улихь ккимиди гъапнийи.

* 18:19 Ашера: Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

* 19:2 Чархачи: табшуругъ хьади гьаънайир.

* 19:8 Заанурин дагъ Хурив: Му дагъдиин (дидиз Синай дагъра кӀуру) Заанури израилин халкьдиз Муса пайгъамбрихьна Къанун тувну.

* 20:39 Талант: тахминан 34 килограмм.

* 22:48 Таршиш жюрейин гимйир: ярхлаз гъягъюз ва гизаф вахтна штуин гъузуз шлу гимйир.

+ 1:5 2 Пачч. 3:4, 2 Пачч. 15:1

+ 1:7 2 Пачч. 2:18, 2 Пачч. 8:16, 1 Пачч. 22:20, 1 Пачч. 23:6

+ 1:8 2 Пачч. 20:25, 2 Пачч. 8:18, 2 Пачч. 7:2, 2 Пачч. 23:8-39

+ 1:9 2 Пачч. 17:17
+ 1:10 2 Пачч. 12:24
+ 1:25 1 Пачч. 10:24
+ 1:29 2 Пачч. 4:9
+ 1:31 Даниял 2:4
+ 1:33 Эстер 6:7-8,

+ 1:34 1 Пачч. 10:1, 2 Пачч. 15:10, 4 Пачч. 9:13

+ 1:38 1 Пачч. 30:14, 2 Пачч. 8:18
+ 1:42 2 Пачч. 15:27, 2 Пачч. 18:27
+ 1:44 1 Пачч. 30:14, 2 Пачч. 8:18
+ 1:47 Эвел 47:30
+ 1:50 3 Пачч. 2:28

+ 1:52 1 Пачч. 14:45, 2 Пачч. 14:11, Лк. 21:18, Ляхнар 27:34

+ 2:4 2 Пачч. 7:16, 3 Пачч. 9:5,

+ 2:5 2 Пачч. 18:5, 2 Пачч. 18:14, 2 Пачч. 3:27, 2 Пачч. 20:10

+ 2:7 2 Пачч. 19:37-38, 2 Пачч. 17:27-29
+ 2:8 2 Пачч. 16:5-13, 2 Пачч. 19:23
+ 2:10 Ляхнар 2:29
+ 2:11 2 Пачч. 2:11, 2 Пачч. 5:4-5,
+ 2:17 3 Пачч. 1:1-4
+ 2:22 2 Пачч. 16:21-22
+ 2:24 2 Пачч. 7:11-13,
+ 2:25 2 Пачч. 8:18

+ 2:26 1 Пачч. 22:20, 2 Пачч. 15:24, 1 Пачч. 23:6

+ 2:27 1 Пачч. 2:27-36, 1 Пачч. 3:12-14

+ 2:28 2 Пачч. 17:25, 2 Пачч. 18:14-15, 3 Пачч. 1:50

+ 2:32 2 Пачч. 3:27, 2 Пачч. 20:10
+ 2:35 3 Пачч. 4:4,
+ 2:36 2 Пачч. 16:5-13
+ 2:37 2 Пачч. 15:23
+ 2:39 1 Пачч. 21:10, 1 Пачч. 27:2
+ 2:44 2 Пачч. 16:5-13
+ 2:45 Насигьятар 25:5

+ 3:1 3 Пачч. 7:8, 3 Пачч. 9:16, 3 Пачч. 7:1, 3 Пачч. 6:38, 3 Пачч. 9:15, 3 Пачч. 2:10

+ 3:3 3 Пачч. 22:43
+ 3:5 3 Пачч. 9:2
+ 3:8 Эвел 13:16
+ 3:9 Насигьятар 2:3-6, Якьубдин 1:5

+ 3:12 3 Пачч. 4:29-31, 3 Пачч. 5:12, 3 Пачч. 10:23,

+ 3:13 3 Пачч. 10:14-29,

+ 3:15 Эвел 40:20, Эстер 1:3, Эстер 2:18, Даниял 5:1, Марк 6:21

+ 3:28 Насигьятар 16:10

+ 4:3 2 Пачч. 8:16,

+ 4:4 3 Пачч. 2:35, 2 Пачч. 8:18, 2 Пачч. 20:25,

+ 4:6 2 Пачч. 20:24, 3 Пачч. 5:14, 3 Пачч. 12:18

+ 4:13 3 Пачч. 22:3,
+ 4:20 Эвел 22:17
+ 4:21 Эвел 15:18,
+ 4:26 3 Пачч. 10:26,
+ 4:30 3 Пачч. 3:12
+ 4:32 Насигьятар 1:1,
+ 4:34 3 Пачч. 10:1,
+ 5:1 2 Пачч. 5:11,
+ 5:5 2 Пачч. 7:13,
+ 5:12 3 Пачч. 3:12
+ 5:13 3 Пачч. 9:15,
+ 5:14 3 Пачч. 4:6
+ 6:12 2 Пачч. 7:13, 2 Пачч. 7:16
+ 6:16 3 Пачч. 6:33
+ 6:18 3 Пачч. 7:24
+ 6:36 3 Пачч. 7:12,
+ 7:1 3 Пачч. 9:10,
+ 7:2 3 Пачч. 10:17-21
+ 7:8 3 Пачч. 3:1,
+ 7:12 3 Пачч. 6:36
+ 7:15 4 Пачч. 25:16-17,
+ 7:23 4 Пачч. 16:17
+ 7:24 3 Пачч. 6:18
+ 7:47 4 Пачч. 25:16,
+ 7:51 2 Пачч. 8:11-12,
+ 8:1 2 Пачч. 5:7-9
+ 8:7 3 Пачч. 6:27,
+ 8:10 Ачмиш 15:8
+ 8:14 2 Пачч. 6:18
+ 8:16 2 Пачч. 7:6-8,
+ 8:17 2 Пачч. 7:2,
+ 8:19 2 Пачч. 7:12-13
+ 8:25 2 Пачч. 7:16, 3 Пачч. 2:4
+ 8:27 Ляхнар 7:48, Ляхнар 17:24
+ 8:35 3 Пачч. 17:1,
+ 8:36 1 Пачч. 12:23
+ 8:39 Ляхнар 1:24

+ 8:46 Насигьятар 20:9, Якьубдин 3:2, Югьандин-1 1:8-10, Рим 3:23

+ 8:47 Даниял 9:4-5
+ 8:54 2 Пачч. 6:18
+ 9:2 3 Пачч. 3:5
+ 9:5 3 Пачч. 2:4
+ 9:10 3 Пачч. 6:38, 3 Пачч. 7:1

+ 9:15 3 Пачч. 5:13, 3 Пачч. 7:1, 3 Пачч. 7:51, 2 Пачч. 5:9

+ 9:16 3 Пачч. 3:1, 3 Пачч. 7:8
+ 9:19 3 Пачч. 4:26, 3 Пачч. 10:26,
+ 9:22 3 Пачч. 5:13
+ 9:24 3 Пачч. 3:1, 3 Пачч. 7:8, 2 Пачч. 5:9
+ 9:26 3 Пачч. 22:48
+ 9:27 3 Пачч. 10:11
+ 9:28 Эвел 10:29,
+ 10:1 3 Пачч. 4:34
+ 10:2 Матт. 12:42, Лк. 11:31
+ 10:9 2 Пачч. 8:15
+ 10:11 3 Пачч. 9:27-28
+ 10:17 3 Пачч. 14:26, 3 Пачч. 7:2
+ 10:21 3 Пачч. 7:2
+ 10:22 Юнус 1:3
+ 10:23 3 Пачч. 3:12-13,
+ 10:24 3 Пачч. 4:34, 3 Пачч. 10:1,
+ 10:26 3 Пачч. 4:26, 3 Пачч. 9:19
+ 11:4 3 Пачч. 15:4,
+ 11:7 4 Пачч. 23:13
+ 11:9 3 Пачч. 3:5, 3 Пачч. 9:2
+ 11:10 3 Пачч. 9:6
+ 11:11 3 Пачч. 11:31
+ 11:15 2 Пачч. 8:13,
+ 11:23 2 Пачч. 10:16
+ 11:24 2 Пачч. 8:3, 2 Пачч. 10:18
+ 11:27 2 Пачч. 5:9, 3 Пачч. 9:24

+ 11:29 3 Пачч. 12:15, 3 Пачч. 14:2, 3 Пачч. 15:29,

+ 11:30 1 Пачч. 15:27
+ 11:31 3 Пачч. 11:11
+ 11:33 4 Пачч. 23:13
+ 11:36 2 Пачч. 21:17, 4 Пачч. 8:20
+ 11:38 2 Пачч. 7:16
+ 11:40 3 Пачч. 14:25,
+ 12:2 3 Пачч. 11:26, 3 Пачч. 11:40

+ 12:4 3 Пачч. 4:7, 3 Пачч. 4:22, 3 Пачч. 9:15

+ 12:13 Насигьятар 15:1
+ 12:15 3 Пачч. 11:31
+ 12:16 2 Пачч. 20:1
+ 12:18 3 Пачч. 4:6, 3 Пачч. 5:14
+ 12:28 4 Пачч. 10:29, 4 Пачч. 17:16,
+ 13:1 4 Пачч. 23:17
+ 13:2 4 Пачч. 23:15-16,
+ 13:6 Марк 3:5, Якьубдин 5:16
+ 13:24 3 Пачч. 20:36
+ 13:34 3 Пачч. 14:10
+ 14:2 3 Пачч. 11:29-31
+ 14:3 1 Пачч. 9:7-8
+ 14:7 3 Пачч. 16:2
+ 14:8 3 Пачч. 11:31
+ 14:9 3 Пачч. 12:28,

+ 14:10 3 Пачч. 15:29, 3 Пачч. 21:21, 4 Пачч. 9:8

+ 14:11 3 Пачч. 16:4, 3 Пачч. 21:24
+ 14:14 3 Пачч. 15:27-30
+ 14:25 3 Пачч. 11:40
+ 14:26 3 Пачч. 10:17
+ 15:3 3 Пачч. 11:4
+ 15:4 2 Пачч. 21:17, 3 Пачч. 11:36
+ 15:5 2 Пачч. 11:3-17
+ 15:12 3 Пачч. 14:24

+ 15:13 4 Пачч. 23:4, 4 Пачч. 23:6, 4 Пачч. 23:12

+ 15:15 3 Пачч. 7:51
+ 15:18 3 Пачч. 14:26, 4 Пачч. 12:18
+ 15:24 3 Пачч. 22:2
+ 15:25 3 Пачч. 14:20

+ 15:29 3 Пачч. 14:10-11, 3 Пачч. 14:14, 3 Пачч. 21:21

+ 16:2 3 Пачч. 14:7
+ 16:3 3 Пачч. 15:29, 3 Пачч. 16:12
+ 16:4 3 Пачч. 14:11, 3 Пачч. 21:24
+ 16:9 4 Пачч. 9:31
+ 16:12 3 Пачч. 16:3
+ 16:15 3 Пачч. 15:27
+ 16:30 3 Пачч. 21:25
+ 16:31 Ачмиш 2:20,
+ 16:32 4 Пачч. 10:21
+ 17:9 Лк. 4:26
+ 17:21 4 Пачч. 4:34-35, Ляхнар 20:10
+ 18:4 4 Пачч. 9:7
+ 18:12 4 Пачч. 2:16, Ляхнар 8:39
+ 18:21 4 Пачч. 17:41,

+ 18:22 3 Пачч. 19:10, 3 Пачч. 19:14, 3 Пачч. 19:18

+ 18:29 4 Пачч. 4:31
+ 18:31 Эвел 32:28, Эвел 35:10, 4 Пачч. 17:34
+ 18:36 1 Пачч. 17:46
+ 18:40 4 Пачч. 10:25
+ 18:45 Якьубдин 5:18
+ 18:46 4 Пачч. 3:15,
+ 19:3 Эвел 21:31
+ 19:4 Юнус 4:3, Юнус 4:8
+ 19:10 3 Пачч. 18:4, Рим 11:3
+ 19:14 3 Пачч. 18:22
+ 19:15 4 Пачч. 8:13-15
+ 19:16 4 Пачч. 9:1-6, 4 Пачч. 2:9-15
+ 19:17 4 Пачч. 2:24,
+ 19:18 Рим 11:4
+ 19:20 Лк. 9:61-62
+ 19:21 2 Пачч. 24:22

+ 20:1 3 Пачч. 15:18, 4 Пачч. 6:24, 4 Пачч. 8:7, 3 Пачч. 16:24

+ 20:7 4 Пачч. 5:7
+ 20:22 2 Пачч. 11:1,
+ 20:26 1 Пачч. 29:1
+ 20:34 3 Пачч. 15:20
+ 20:36 3 Пачч. 13:24
+ 20:39 4 Пачч. 10:24
+ 20:40 Лк. 9:22
+ 21:2 1 Пачч. 8:14
+ 21:4 3 Пачч. 20:43
+ 21:8 2 Пачч. 11:14
+ 21:17 3 Пачч. 17:1
+ 21:19 3 Пачч. 22:38, 4 Пачч. 9:24-26
+ 21:21 4 Пачч. 9:8, 4 Пачч. 10:7
+ 21:22 3 Пачч. 15:29, 3 Пачч. 16:11
+ 21:23 4 Пачч. 9:10, 4 Пачч. 9:36
+ 21:24 3 Пачч. 14:10, 3 Пачч. 16:4
+ 21:25 3 Пачч. 16:31, Ачмиш 2:20
+ 21:26 Эвел 15:16, 4 Пачч. 21:11
+ 21:29 4 Пачч. 9:25, 4 Пачч. 10:1-7
+ 22:2 3 Пачч. 15:24
+ 22:4 4 Пачч. 3:7
+ 22:6 3 Пачч. 18:19
+ 22:7 4 Пачч. 3:11
+ 22:19 Даниял 7:9, Ачмиш 4:2
+ 22:25 3 Пачч. 20:30
+ 22:30 4 Пачч. 5:22
+ 22:38 3 Пачч. 21:19
+ 22:41 3 Пачч. 15:24
+ 22:43 3 Пачч. 3:3, 3 Пачч. 15:14
+ 22:46 3 Пачч. 15:12
+ 22:47 2 Пачч. 8:14, 4 Пачч. 8:20
+ 22:48 3 Пачч. 9:28,

+ https://ibt.org.ru/ebook?id=TBN

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

1. Астарта

2. Ашера

3. Баал

4. Бут

5. Вариубгбан гъурбан

6. Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур

7. Дандихъан Беэр-Шевайихъна

8. Демдин гъурбан

9. Дявдин фургъун

10. Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи

11. Заанурин/РАББИЙИН Хал

12. Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

13. Заварин Кьувватарин Аьхюр

14. Левитар

15. Малайик-херувим

16. Улгьани

17. Чархачи

18. Ччим ктатуб

Ччвурар

Астарта – бегьерлувалин бут-дишагьли, дидиз ханаанари икрам апӀури гъахьну. Кюгьне вахтари Багагь Ригъ удубчӀвру терефнаъ Астартайиз икрам апӀру йишвариъ гакӀвлин дестгар дурснади гъахьну, мумкин ву, бут-дишагьлийин адатӀнайи шиклар кади. Саспи нагълариъ Астарта Илу бутдин ясана Баал бутдин (варитӀан заану бутдин) хпир ва «вари бутарин дада» вуди гъахьну. (лиг гьацира: Баал)

Ашера – Ашера Ханаандин бегьерлуварин бут вуйи. Думу мурхьулси улупуйи.

Баал – ханаанарин кӀулин бут, чаз кюгьне вахтари ханаанари икрам апӀури гъахьи завар рахбан бут. Думу гафнан мяна – «агъа, эйси».

Бут – думу гъвандикан, металликан, ясана гакӀвликан ктапӀуйи. Дурар заанурарси гьисаб апӀуйи, дурариз ибадат апӀуйи.

Вариубгбан гъурбан – гъурбан апӀбан саб жюре. Убккбахъан гьяйванат гъурбан апӀрушвʼин тамамди убгури гъахьну. Гъурбан апӀбан жара жюрйириъ гъурбан апӀру гьяйванатдин тялукь пай убгури, хъа имбуб ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Демдин гъурбан)

Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур – Заанурин регьберваликкди жугьдари тикмиш гъапӀу саб йишвхьан жара йишвахьна гъабхру ибадатхана. Ибадатханайиъ садакьайин уьлер ва садакьйир хпаъ лазим вуйи алатар али стол, хъа гьацира иццидар ниар адаъбан гъурбан апӀрушв ва лампа ади гъахьну.

Заанурин амриинди израилари Гюрюшнан Чадур тикмиш гъапӀну ва, чпи гъумран буш чюлиъ лицруган, думу чпихьди гъабхури гъахьну. Гюрюшнан Чадриъ Йикьрарин сундух уьбхюйи. Лишнариинди Гюрюшнан Чадур израиларин бинайиин Заанурин Хал вуди гъабхьну. Гюрюшнан Чадрин улихь Заануриз икрам апӀури ва гьаригъан, Сулейманди Ерусалимдиъ Ибадатхана тикмиш апӀайизкьан, гъурбнар апӀури гъахьну.

Израиларихьан Гюрюшнан Чадрин гьяятдиъ учӀвуз шули гъабхьну, хъа Гирамишваъ учӀвуз анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан шули гъабхьну; гьаддихъди сабси, Гирамидарик Гирами йишваъ хьуз анжагъ Заанурин сарпи гъуллугъчийихьан шули гъабхьну, думура анжагъ йискьубак саб ражну.

Израилар Гюрюшнан Чадрикк Заанур ккайивалихъ хъугъри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Дандихъан Беэр-Шевайихъна – Дан кафарийиъ, Беэр-Шева кьиблайиъ айи шагьрар гъахьну, му вари Израилиъ кӀуру гаф ву.

Демдин гъурбан – ислягьвалин гъурбан. Му жюре гъурбан Заанурихъди дюз аьлакьйир уьрхюз ва Дугъахъди албагбан ва цӀийикӀултӀан аьлакьйир хьпан шадлугъар демдиинди къайд апӀуз апӀури гъахьну. Убккбахъан гьяйванатдин тялукь пай гъурбан апӀрушвʼин убгуйи; хъа имбу пай гъурбан гъапӀу касди, дугъан хизанди ва Заанурин гъуллугъчийи ипӀури гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Дявдин фургъун – гьяйвнар ккитӀру, кьюб чарх ккайи аьрабасиб. Думу дявдиъ ясана эъну гъягъюз ишлетмиш апӀуйи.

Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи – Гюрюшнан Чадрикк диндин рякъяр-ражар ва ибадатвал апӀуз махсус ихтияр айи инсан. Мусайин Къанундиинди Израилиъ Заанурин гъуллугъчйир хьуз Мусайин аьхюну чве Гьарундин насларихьантӀан шули гъахьундар, гьаз гъапиш Гьарун гьадму гъуллугъ апӀуз Заанури ктагъну. Заанурин гъуллугъчйири Заануриз ибадатвал апӀбан, гъурбан апӀбан, диндин рякъяр-ражар ва мажлисар гъахбан ляхнарин жаваб туври гъахьну. Чпин гъуллугънаъ дурариз левитари кюмек апӀури гъахьну. Анжагъ Заанурин гъуллугъчйирихьан Гюрюшнан Чадрин, хъасин Заанурин Хулан, гирамишваъ учӀвуз шули гъахьну. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН Хал, Левит)

Заанурин/РАББИЙИН Хал – му Заануриз ибадатвал апӀуз тяйин дапӀнайи дарамат вуйи. Душваъ Учв Заанур, дярякъри, шуйи. Инсанар дина Дугъаз икрам апӀуз гъюйи.

1 Пачч. китабдиъ (1:7, 9; 3:15) дици Заанурихъди Йикьрарин сундух айи дараматдиз кӀуйи. Хъасин Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу Хулаз гьаци кӀуйи (лиг 3 Пачч. 6).

Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух – израиларин асас гирами шейъ, гакӀвликан кадапӀнайи ва гъизилихъди дабалгнайи ишикӀ. Дидиъ Заанури, Израилин халкьдихъди йикьрар йибтӀруган, Синай дагъдиин Муса пайгъамбриз туву 10 табшуругъ утӀурчнайи гъвандин кьюб шиб айи. Сундхин гъапгъиин гъизиликан кадаънайи хлинццар гьатӀарццнайи кьюб малайик-херувим алийи. (лиг гьацира: Малайик-херувим).

Заварин Кьувватарин Аьхюр – Заварин Кьувватар – малайикар вая хядар. Думу ччвурну Заанури вари аьлам идара апӀурайивал улупуру.

Левитар – Якьубдин (Израилин) шубурпи бай Левийин наслар. Муса пайгъамбрин вахтари Заанури Левийин наслиан вуйи Гьарундин наслар Чан гъуллугъчйирди ктагънийи. Левийин имбу вари наслар (ари гьадрариз левитар кӀуру) Гюрюшнан Чадрикк, Чан гъуллугъчйириз кюмек апӀури, дилихну ккундийи Ччвурар. Думу жилин эйсйир дару Израилин ялгъуз саб тухум вуйи, гьаз гъапиш дурарин ляхин Гюрюшнан Чадрикк, хъасин Заанурин Хулаъ, гъуллугъ апӀуб вуйи. (лиг гьацира: Гюрюшнан Чадур, Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи, Заанурин/РАББИЙИН Хал)

Малайик-херувим – завуъ айи хлинццар кайи чӀиви шейʼар. Гъизиликан кадаънайи дурарин кьюб уюгъ Йикьрарин сундхиин алийи. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух)

Улгьани – Заанурин гъуллугъчийи гъурбан апӀру вахтна юкьвнаан идибтӀруб. Заанурин аьхюну гъуллугъчийин улгьанийиъ кьюб гирами гъван ади гъахьну. Заанурин амур аьгъю апӀбан бадали думу гъванарихъди тупут гьипри гъахьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Чархачи – табшуругъ хьади гьаънайир.

Ччим ктатуб – кюгьне вахтарианмина жугьдарин зейтундин ччим ктатувалиинди инсанар асас гъуллугъназ адауб аьдат ади гъабхьну. Гьадму гьисабнаан, Раббийин амриинди думу паччгьариз, Заанурин гъуллугъчйириз ва пайгъамбрариз аид вуди гъабхьну. (лиг гьацира: Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи)

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

Картйир ва шиклар

1. Израилин тухмари йишвар

2. Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

3. Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

4. Вавилондин паччагьлугъ

5. Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

6. Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

7. РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

8. Дявдин фургъун

Израилин тухмари йишвар

Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

Вавилондин паччагьлугъ

Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

Аьхю зах хъади кемшрин аьраба

РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух

Дявдин фургъун

Table of Contents

- Паччагьлугъарин китабар: Паччагьлугъар-3

- СИФТЕ ГАФ

- Паччагьлугъар-3

- 1
- 2
- 3
- 4
- 5
- 6
- 7
- 8
- 9
- 10
- 11
- 12
- 13
- 14
- 15
- 16
- 17
- 18
- 19
- 20
- 21
- 22

- Ччвурар (Паччагьлугъарин китабар)

- Астарта
- Ашера
- Баал
- Бут
- Вариубгбан гъурбан
- Гюрюшнан (РАББИЙИН) Чадур
- Дандихъан Беэр-Шевайихъна
- Демдин гъурбан
- Дявдин фургъун
- Заанурин/РАББИЙИН гъуллугъчи
- Заанурин/РАББИЙИН Хал
- Заанурин/РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Заварин Кьувватарин Аьхюр
- Левитар
- Малайик-херувим
- Улгьани
- Чархачи
- Ччим ктатуб

- Картйир ва шиклар

- Израилин тухмари йишвар

- Саул, Давуд, Сулейман паччгьари идара апӀури гъахьи йишвар

- Израилин ва Ягьудайин паччагьлугъарин йишвар

- Вавилондин паччагьлугъ

- Сулейман паччагьди тикмиш гъапӀу РАББИЙИН Хал

- Аьхю зах хъади кемшрин аьраба
- РАББИЙИН (Йикьрарин) сундух
- Дявдин фургъун